CLOSE WINDOW

D4203
Wylie
@#། །ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། @##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པྲ་མཱ་ཎ་ས་མུ་ཙྪ་ཡ་ནཱ་མ་པྲ་ཀ་ར་ཎ། བོད་སྐད་དུ། ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ། སངས་རྒྱས་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། ། ཚད་མར་གྱུར་པ་འགྲོ་ལ་ཕན་བཞེད་པ། །སྟོན་པ་བདེ་གཤེགས་སྐྱོབ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ནས། །ཚད་མ་བསྒྲུབ་ཕྱིར་རང་གི་གཞུང་ཀུན་ལས། །བཏུས་ཏེ་སྣ་ཚོགས་འཐོར་རྣམས་འདིར་གཅིག བྱ།།མངོན་སུམ་དང་ནི་རྗེས་སུ་དཔག་།ཚད་མའོ་མཚན་ཉིད་གཉིས་གཞལ་བྱ། །དེ་ལ་རབ་སྦྱོར་ཕྱིར་ཚད་མ། །གཞན་ནི་ཡོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ཡང་ཤེས་པའང་མ་ཡིན་ཏེ། །ཐུག་ པ་མེད་འགྱུར་དྲན་སོགས་བཞིན།།མིང་དང་རུས་སོགས་སུ་སྦྱོར་བའི། །རྟོག་པ་དང་བྲལ་མངོན་སུམ་མོ། །ཐུན་མོང་མིན་པའི་རྒྱུ་ཡི་ཕྱིར། །དེ་ཡི་ཐ་སྙད་དབང་པོས་བྱས། །དེར་དོན་དུ་མས་ བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར།།རང་དོན་སྤྱི་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་ཅན། །དུ་མའི་ངོ་བོའི་ཆོས་ཅན་ནི། །དབང་པོ་ལས་རྟོགས་སྲིད་མ་ཡིན། །རང་རང་རིག་བྱ་ཐ་སྙད་ཀྱིས། །བསྟན་མིན་ངོ་བོ་དབང་པོའི་ཡུལ། ། ཡིད་ཀྱང་དོན་དང་ཆགས་ལ་སོགས། །རང་རིག་རྟོག་པ་མེད་པ་ཡིན། །རྣལ་འབྱོར་རྣམས་ཀྱི་བླ་མས་བསྟན། །མ་འདྲེས་པ་ཡི་དོན་ཙམ་མཐོང་། །རྟག་པའང་རང་རིག་ཉིད་དུ་འདོད། །དོན་ལ་མ་ཡིན་དེ་རྟོག ཕྱིར།།འཁྲུལ་དང་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པ་དང་། །རྗེས་དཔག་རྗེས་སུ་དཔག་ལས་བྱུང་། །དྲན་དང་མངོན་འདོད་ཅེས་བྱ་བའོ། །མངོན་སུམ་ལྟར་སྣང་རབ་རིབ་བཅས། །བྱ་དང་བཅས་པར་རྟོགས་པའི་ཕྱིར། །འབྲས་བུ་ཉིད་ཡིན་ འཇལ་བྱེད་ལ།།ཚད་མ་ཉིད་དུ་འདོགས་པ་སྟེ། །དབྱེ་བ་མེད་པའང་མ་ཡིན་ནོ། །ཡང་ན་རང་རིག་འབྲས་བུ་སྟེ། །དེ་ཡི་ངོ་བོ་ལས་དོན་ངེས། །ཡུལ་གྱི་སྣང་བ་ཉིད་དེ་འདིའི། །ཚད་མ་དེ་ཡིས་འཇལ་བར་བྱེད། །སྨྲས་པ། གང་ཚེ་སྣང་བ་དེ་གཞལ་བྱ། །ཚད་མ་དང་ནི་དེའི་འབྲས་བུ། །འཛིན་དང་རྣམ་རིག་དེ་ཡི་ཕྱིར། །དེ་གསུམ་ཐ་དད་དུ་མ་བྱས། །ཡུལ་ཤེས་པ་དང་དེ་ཤེས་པའི། །དབྱེ་བས་བློ་ཡི་ཚུལ་གཉིས་ཉིད། །དུས་ཕྱིས་དྲན་པ་ལས་ཀྱང སྟེ།།ཚུལ་གཉིས་དང་ནི་རང་རིག་གྲུབ། །མ་མྱོང་བར་འདི་མེད་ཕྱིར་རོ། །ཤེས་པ་གཞན་གྱིས་ཉམས་མྱོང་ན། །ཐུག་མེད་དེ་ལ་འང་དྲན་པ་སྟེ། །དེ་བཞིན་ཡུལ་གཞན་ལ་འཕོ་བ། །མེད་འགྱུར་དེ་ཡང་མཐོང་ཕྱིར་རོ།

我来为您翻译这段藏文并进行分析：
标题与开篇
《集量论》
梵文：Pramāṇa-samuccaya-nāma-prakaraṇa
藏文：ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ།
汉译：量理集要论
正文翻译
礼敬佛陀！
敬礼于成为量、愿利众生的导师善逝救护者！
为成立量，从自教典中，
摘集散布各处者，今汇于此。
现量与比量，
二量有二相所量，
为证彼故为量，
更无他量存在。
重复认知亦非量，
将无穷尽如忆等。
离名姓等分别，
即是现量体性。
因其独特因缘故，
彼之名言根所立。
彼为多义所生故，
自义共相为境界。
多体性之有法，
不能从根识得知。
各各自证所知义，
非名言示根境性。
意识缘境及贪等，
自证无有分别性。
瑜伽师依师教授，
唯见无杂之境义。
常法亦许自证性，
于境非是有分别。
错乱及世俗智慧，
比量从于推理生。
忆念与欲求等智，
似现量及眩翳等。
因知有作用之故，
果即是能量取者。
施设为量非无别，
或说自证即是果。
由彼体性定知境，
境相即是此量体。
所言：当彼相为所量，
量及彼果即能取，
及与了别故，彼三，
不作差别而安立。
境智及彼智差别，
分二门故心二相。
从后时忆念亦成，
二相及与自证性。
若无经验则无此，
若他识知有经验，
无穷且有忆念故，
如是境转亦不见。
现代逻辑学视角分析：
这段文本涉及认识论和逻辑学的基本问题。从现代逻辑学角度来看，其中包含了几个重要观点：
关于量的二分法（现量与比量）在现代认识论中可对应于直接认知和推理认知，这一基本区分仍然有其价值。
文中关于自证问题的讨论，在现代认识论中演变为意识的自反性（self-reflexivity）问题，这在当代哲学中仍是重要议题。
其对无穷后退问题的讨论（"重复认知亦非量，将无穷尽如忆等"），在现代逻辑中以更形式化的方式得到处理，特别是在递归理论中。
文中对概念与实在关系的探讨，在现代语义学和模态逻辑中有更系统的发展。

། རྩོད་སྒྲུབ་སློབ་དཔོན་གྱི་མ་ཡིན། །ངེས་པར་སྙིང་པོ་མེད་པར་དགོངས། །གཞན་དུ་ཆ་ཤས་སུ་གསུང་འགྱུར། །དེས་ན་ཁོ་བོས་བརྟག་པར་བྱ། །དོན་དེ་ལས་སྐྱེས་རྣམ་པར་ཤེས། །མངོན་སུམ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་འདིར། །དོན་དེ་ཞེས་པས་ཀུན་བརྗོད་ན། ། གང་དེ་དེ་འབའ་ཞིག་ལས་མིན། །དམིགས་པའོ་ཞེ་ན་དྲན་སོགས་ཀྱི། །ཤེས་པའང་གཞན་ལ་ལྟོས་མ་ཡིན། །ཡང་སྨྲས་པ། ཇི་ལྟར་སྣང་བ་དེ་ཡོད་མིན། །དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་དོན་དམ་དུ། །ལྔ་པོ་བསགས་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར། །དེ་ལ་ཐ་སྙད་དུ་མ་བྱས། ། བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་བཅད་དོ། །དོན་གྱི་ཚུལ་གྱིས་དབེན་པ་ཡང་། །བརྗོད་བྱ་མ་ཡིན་ཡུལ་འདིའི་ཡང་། །སྤྱི་ཡི་ཚུལ་གྱིས་བསྟན་པར་བྱ། །དེས་ན་ཐ་སྙད་དུ་མི་བྱ། །རིགས་པ་ཅན་རྣམས་དབང་པོ་དང་དོན་ཕྲད་པ་ལས་སྐྱེས་པའི་ཤེས་པ་ཐ་སྙད་དུ་བྱ་བ་མ་ཡིན པ་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ཞེན་པའི་བདག་ཉིད་ནི་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ།།དེ་ཡང་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། །དབང་དོན་ལས་བྱུང་བློ་ལ་ནི། །ཐ་སྙད་ལ་སོགས་སྲིད་མ་ཡིན། །བར་དང་བཅས་པ་འཛིན་པ་དང་། །ཤེས་པ་ལྷག་པའང་ཐོབ་མི་འགྱུར། །དབང་པོ་རྟེན་ ལས་ཕྱིར་མི་འཕོ།།ཡུལ་ལ་འཛིན་པར་ནུས་མ་ཡིན། །བདེ་སོགས་གཞལ་བྱ་མིན་པའམ། །དབང་པོ་གཞན་ཡོད་ཡིད་དབང་པོ། །བཀག་པ་མེད་ཕྱིར་ཐོབ་ཅེ་ན། །དབང་པོ་གཞན་གྱི་སྒྲ་དོན་མེད། །ངེས་པའི་དོན་ལ་འབྲས་བུ་མེད། །ཤེས་པ་ཡི་ཡང་མཚན་ཉིད་ ལས།།དོན་གཞན་འབྲས་བུར་སྨྲ་བར་འགྱུར། །ཁྱད་པར་ལ་མིན་ཐ་དད་ཕྱིར། །དེ་ལ་ཡོད་མིན་གཉིས་ཞེ་ན། །མ་ཡིན་ཁྱད་པར་བྱ་ལ་འང་འགྱུར། །མ་རྟོགས་ལ་སོགས་ཀུན་ལ་མིན། །ལྡོག་པ་མེད་ཕྱིར་འབྲས་བུ་མིན། །བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ནི་བདག་དང་དབང་པོ་དང་ ཡིད་དང་དོན་དུ་ཕྲད་པ་ལས་གང་གྲུབ་པ་དེ་གཞན་ཡིན་ནོ་ཞེས་སོ།།སྤྱི་དང་ཁྱད་པར་ལ་ལྟོས་པ་དང་། རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དང་ལས་ལ་ལྟོས་པ་ནི་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་སྦྱར་བར་མི་བྱ་སྟེ། །ཡུལ་ལ་ལྟ་བའི་དོན་ཅན་ཕྱིར། །ཁྱད་པར་རྣམས་དང་སྦྱར་མི་བྱ། །གཅིག་མིན་ གཟུགས་སོགས་ཀྱང་གཅིག་འགྱུར།།མཐོང་ན་དབང་པོ་ལ་དེ་མིན། །དབང་གཞན་དོན་མེད་འགྱུར་ཕྱིར་རོ། །རང་ཡུལ་ཐ་དད་ཀྱང་འཛིན་ནུབ། །དབང་པོ་ཀུན་གྱིས་འཛིན་པར་འགྱུར། །རྫས་སོགས་ལ་མིན་དེ་ལྟ་ན། །མེད་ཕྱིར་གཞན་གྱི་སྤྱོད་ ཡུལ་མིན།།ཡུལ་མཚུངས་ཉིད་དུ་འདོད་ཅེ་ན། །མི་འདོད་པ་ལའང་ཐལ་བར་འགྱུར། །མ་ངེས་དེ་ནི་གཞན་དུ་བརྗོད། །ཐམས་ཅད་བསྒྲུབ་བྱར་བརྗོད་མ་ཡིན། །དབང་པོ་ཐ་དད་མེད་ཀྱང་བློ། །ཐ་དད་ཕྱིར་ནི་ཐ་དད་ན། །གཞན་དུ་ཐ་དད་མེད་གང་ལས། །སེར་སྐྱ་ པ་རྣམས་ནི་རྣ་བ་ལ་སོགས་པའི་འཇུག་པ་མངོན་སུམ་དུ་འདོད་དོ།

我来为您翻译这段文本：
完整译文：
论证师非此义，
确知无有实质，
他处分别而说，
是故我当观察。
从彼义生识知，
此说为现量者，
若说彼义总摄，
非唯从彼一因。
若谓缘虑者时，
忆等觉知亦非待他。
复次所言：
如是显现实非有，
是故就胜义谛中，
缘于积聚五法故，
于彼不作世俗说。
此为中间偈颂。
离于义之体性，
非所诠说此境，
应以共相显示，
故不作世俗言。
正理派诸师言：根境和合所生之识，非世俗言说，无有错乱，具执著性，是为现量。
此亦非理：
根境所生之智，
言说等不可得，
具名言之执取，
增上智亦不得。
根依不能外转，
于境不能执取，
乐等非所量境，
或有余根意根。
若谓无遮故得，
余根声义皆空，
决定义无果报，
从觉知之相中。
说他义为果报，
非于差别异故，
若谓彼中无二，
非也差别亦尔。
未解等一切非，
无有返体非果。
胜论派诸师谓：从我、根、意、境和合所生者，即是他性。
不应配合总相差别所待，及实、德、业所待为现量。因为：
于境具观察义，
不应配诸差别，
非一色等成一，
见时根上非彼。
余根无义故也，
自境虽异能取，
诸根皆成能取，
实等非是如此。
以彼无故非他境界，
若谓境相同等，
不欲亦成过失，
不定彼说为他，
非说一切所立。
根虽无差别智，
因差别故异者，
云何他处无异？
数论派诸师许耳等作用为现量。
现代逻辑学分析：
从现代逻辑学视角看，这段文本涉及了几个重要的认识论问题：
关于感知与认知的关系问题，现代认知科学已经通过神经科学和计算模型提供了更精确的解释框架。
文中对"根境和合"的讨论，在现代信息处理理论中可以用输入-处理-输出模型来理解。
对于差别性和同一性的讨论，在现代集合论和关系逻辑中有更严格的形式化表达。
文中对现量本质的争论，反映了直接经验与概念认知的关系问题，这在当代知识论中仍然是核心议题。
这些古代的思辨在现代逻辑框架下获得了新的诠释维度，但其基本问题意识仍然具有重要的哲学价值。

།ཐུག་པ་མེད་པའམ་དབང་གཅིག་འགྱུར། །གཉིས་བཟུང་གསུམ་གྱི་ཡུལ་མ་ཡིན། །ཡུལ་གཅིག་ཉིད་ཐོབ་དབྱེར་མེད་འགྱུར། །དེ་ལས་རང་བཞིན་འཛིན་མ་ཡིན། །དོན་གྱི་བྱེ་བྲག་འཛིན་མི་འགྱུར། ། འཛིན་ནའང་ཡིད་བཞིན་རྣམ་རྟོག་འགྱུར། །གནས་སྐབས་དེར་འགྱུར་སྙིང་སྟོབས་སོགས། །མ་ཡིན་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར། །གཞན་མིན་ཞེ་ན་འབྲས་མིན་པའམ། །གཞན་ཉིད་མིན་ན་གཟུང་བྱ་མིན། །སྣ་ཚོགས་རྣམ་འགྱུར་དོན་མཚུངས་འགྱུར། །དུ་མར་འཛིན་ཕྱིར གྲངས་ཅན་གྱི།།བྱེ་བྲག་ཁ་ཅིག་མི་འདོད་དོ། །རེ་རེའི་ངོ་བོར་ཐམས་ཅད་ན། །གཙོ་བོ་རྡུལ་ཕྲན་སོ་སོར་ཡོད། །རབ་ཏུ་སྦྱོར་བའི་བྱེ་བྲག་ལས། །འབྲས་བུའི་ངོ་བོར་མཚོན་པར་བྱེད། །རྡུལ་ཕྲན་རང་བཞིན་གསུམ་ཉིད་ན། །འབྲས་བུ་གཅིག་པར་གང་གིས་རྟོགས། །རིགས་ མི་མཐུན་པར་སྦྱར་ན་ཡང་།།ཡོངས་སུ་འགྱུར་བར་མི་འདོད་དོ། །ངོ་བོ་གཉིས་ཉིད་མི་འདོད་ན། །འབྲས་བུ་ངོ་བོ་གཅིག་ཉིད་ཐོབ། །དོན་གྱི་རང་བཞིན་དུ་མ་ལ། །དབང་པོའི་ཡུལ་ནི་ཁྱད་པར་ཅན། །དེའི་ཕྱིར་གྲངས་ཅན་ལུགས་དོར་ཏེ། །རེ་རེའི་ངོ་བོ་ཉིད་མཆོག་ ཡིན།།ཡུལ་གཅིག་མ་ཡིན་འཇུག་པ་སྟེ། །ཚད་མར་བརྗོད་པ་མ་ཡིན་ནོ། །དྲན་པ་མ་ཡིན་མ་མྱོང་ཕྱིར། །གཉིས་ཀ་ཅིག་ཅར་འབྱུང་ཞེ་ན། །དེ་ནི་ཚད་མིན་གཞན་ལྟ་ལ། །ཉམས་པའམ་ཡང་ན་དྲན་པ་ཡིན། །དྲན་པ་ལྷག་པར་བརྗོད་ཕྱིར་ན། །རྣམ་ གསལ་དབང་གཞན་དོན་མེད་འགྱུར།།སྤྱོད་པ་པ་རྣམས་ནི་ཡོད་པ་དང་ཡང་དག་པར་སྦྱར་ནས་སྐྱེས་བུའི་དབང་པོའི་བློ་སྐྱེས་པ་དེ་ནི་མངོན་སུམ་མོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

译文：
无有穷尽或成一根，
二取非是三境界，
得一境性无差别，
由此非取自性相。
不能执取义差别，
纵取如意成分别，
彼时状态勇德等，
非是亦非他性故。
若谓非他则非果，
若非他性非所取，
种种变化义相同，
因取多故数论派。
某些差别不承许，
一一体性一切中，
胜性微尘各别有，
由极结合差别故。
显现为果之体性，
微尘三性之自体，
如何了知为一果？
纵合异类诸种性。
不许成为转变性，
若不许有二体性，
即得一性之果报，
多种义之自性中。
根境即是殊胜者，
是故当舍数论宗，
一一体性最殊胜，
非一境入非说量。
非是忆念未经验，
若谓二者同时生，
彼非是量观他时，
或是损减或忆念。
因说殊胜之忆念，
明显余根成无义。
行者诸师则说道：有与真实相合而生之补特伽罗根识，即是现量。
这段文本涉及了几个重要的认识论和逻辑问题：
关于一多问题的讨论，在现代集合论和模态逻辑中得到了更严格的数学处理。特别是通过集合论公理系统，可以更精确地处理单一性和多样性的关系。
文中对"同时性"和因果关系的讨论，在现代时序逻辑（Temporal Logic）中有更形式化的表达。
对于认知过程的分析（如"非是忆念未经验"等），在现代认知科学中已发展出更系统的信息处理模型。
文中关于"体性"和"差别"的辩论，在现代本质主义与关系主义的讨论中仍然具有重要意义，但现在更多地通过形式语义学的方法来处理。
这些古代的哲学思辨虽然形式不同，但其核心问题在现代逻辑体系中仍然具有重要的研究价值。

།དེ་ལ། ཡོད་པའི་གསལ་བྱ་མེད་པ་སྟེ། །སྦྱོར་ཞེས་བྱ་ལས་དེ་རྟོགས་འགྱུར། །ཡང་དག་སྦྱོར་བ་ ངེས་པར་ནི།།ཡོད་ཉིད་ལ་ནི་བསྟན་ཅེ་ན། །ཅི་སྟེ་ཟླ་བ་བསྟན་ཕྱིར་ཡིན། །དབང་པོའི་ཁྱད་པར་ཅན་བརྗོད་ཀྱིས། །ཡོད་ཙམ་ལྡན་པས་མི་རྟོགས་པ། །མ་ཡིན་གང་ཞིག་སྒྲུབ་པར་བྱེད། །ཅི་སྟེ་དབང་པོ་གང་ཞིག་ལ། །ཐིམ་དང་ཤིས་པར་འདོད་ཅེ་ན། །དེ་ཐིམ་པ་ དེ་གཞན་ལས་ཀྱང་།།ཤེས་པ་མིག་སྨན་སོགས་པའང་ཡོད། །གྲགས་ལ་དེ་ལྟར་བརྟག་གྲང་ན། །སྒྲ་དེ་དབང་པོའི་ཡུལ་ལ་མིན། །ཀུན་ཏུ་དོན་དང་ཕྲད་གྲང་ན། །གཟུགས་སྒྲ་བར་དུ་ཆོད་པ་དང་། །ཆེན་པོའང་འཛིན་པར་མཐོང་བས་ན། །བར་མ་ཆད་ལ་དེ་གནོད་ བྱེད།།བློ་ཡི་རྒྱུ་ཡི་ཚོགས་པ་དག་།བརྗོད་པ་བོར་ནས་ཚད་མ་གང་། །ཚད་མ་ཇི་ལྟར་དོན་ཡིན་པའམ། །བློ་ཡི་སྐྱེ་བ་ཞེས་ཅི་བསྣན། །དོན་དང་དབང་པོ་ཡིད་སྐྱེས་བུ། །སྦྱོར་དང་འདུ་བྱེད་པ་ལས་གཞན། །མངོན་སུམ་གྱི་བློ་སྐྱེད་པ་ཡི། །ཚོགས་པ་བརྗོད་པ་ དེ་ཅི་ལྟར།།བ་ལང་ཉིད་སོགས་སྦྱོར་ལས་དོན། །བ་ལང་ལ་སོགས་སུ་འཇལ་བྱེད། །དོན་དང་ཡང་དག་འབྲེལ་བ་ལ། །དབང་པོའི་བློ་ནི་ནུས་ཡོད་མིན། །རིག་བྱར་རང་ཉིད་བསྟན་མེད་པས། །གཟུགས་དོན་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལོ། །དོན་མིན་ཤེས་པའང་ རྣམ་ཀུན་ཏུ།།མངོན་སུམ་བློ་རུང་གནས་པར་འགྱུར། །ཅི་སྟེ་བློ་ཡི་སྐྱེ་བ་འདོད། །དོན་གཞན་འབྲས་བུར་སྨྲ་བ་ན། །དོན་གཞན་ཐོབ་པར་འགྱུར་མ་ཡིན། །དོན་གྱི་བློ་ཤར་འབྲས་མིན་ན། །དེ་ལས་གཞན་འབྲས་མེད་པས་སོ། །བློ་ཡི་སྐྱེ་བ་གཞན་ཡིན་ན། ། འཕྲོ་འདུ་རང་གི་རྒྱུ་ལས་ཏེ། །ཚད་མའི་འཕྲོད་པ་འདུ་བ་ལས། །ཅི་སྟེ་གཞན་མིན་དེ་དོན་མེད། །སྐྱེས་བུ་རྣམ་པར་འགྱུར་ནས་བློ། །སྐྱེད་ན་མི་རྟག་པ་རུ་འགྱུར། །ཅི་སྟེ་བདག་དེ་མི་འགྱུར་ན། །དེ་ལ་ཚད་མ་ཞེས་མི་སྦྱར། །ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་མངོན་སུམ གྱི་ལེའུ་སྟེ་དང་པོའོ།། །།རྗེས་དཔག་རྣམ་གཉིས་རང་དོན་ནི། །ཚུལ་གསུམ་རྟགས་ལས་དོན་མཐོང་བའོ། །འབྲས་བུ་སྔར་བཞིན་ཡུལ་དང་ནི། །ངོ་བོ་མཚུངས་མིན་དེ་གཉིས་ཀྱི། །རང་གི་མཚན་ཉིད་བསྟན་བྱ་མིན། །གཟུང ཐ་དད་ཕྱིར་དེ་ལས་གཞན།།མཐོང་སོགས་ཉིད་སྒོ་ནས་བསྟན་ཏོ། །རང་གི་ངོ་བོ་བརྗོད་པ་མིན། །མིང་ལས་ཤེས་ཕྱིར་རྣམ་པ་གཞན། །བསྟན་བྱ་ཡིད་ཀྱི་རྣམ་པ་གཉིས། །སྤྱི་མ་ཡིན་ལའང་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །དེ་མིན་མཚོན་བྱ་སྤྱི་ཡིན་ཕྱིར། །ཡིད་ཆེས་ ཚིག་གི་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱིས།།དེ་ལས་གཞན་ལ་འགེགས་པར་བྱེད། །ཐ་མི་དད་དུ་གྲུབ་ཅེ་ན། །མ་ཡིན་ཐ་དད་ཀྱང་སྲིད་ཕྱིར། །ཡིད་ཆེས་ཚིག་ཀྱང་མི་སླུ་བར། །མཚུངས་ཕྱིར་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ཉིད། །རྗེས་དཔག་བྱ་དང་དེ་མཐུན་ལ། །ཡོད་དང་མེད་ཉིད་ལ་མེད་པའོ།

对此，无有所明显，
由说合故得知，
真实合于决定，
若谓示于有性。
若为显示月故，
说具根之殊胜，
仅具有性不知，
非是何所成立。
若谓何根之中，
欲求融入吉祥，
彼融入他亦有，
眼药等生觉知。
若于名言如是，
彼声非根境界，
若遍与义相遇，
色声有间隔及。
大者亦见能取，
于无间隔能害，
智慧因缘聚集，
舍说量为何物。
量如何是义耶，
何增智慧生起，
义根意及士夫，
合作因缘之外。
现量智生起之，
所说聚集云何，
牛性等合故义，
量度为牛等性。
于义真实关联，
根识无有功能，
无显自为所知，
色义根之境界。
非义智一切时，
现量智应安住，
若许智慧生起，
说他义为果时。
不得获得他义，
义智显非果者，
无有他果故也，
若智生起为他。
散聚从自因来，
量之散聚之中，
若非他则无义，
士夫变异生智。
则成无常性质，
若谓我不变异，
于彼不立为量。
《集量论》现量品第一
比量有二自义，
从具三相因见，
果如前境及性，
二者非相等故。
自相非所诠，
取异故从他，
由见等门示，
非说自体性。
从名知故异，
所示意二相，
非共亦见故，
非彼共所诠。
信言之能立，
遮遣于余者，
若成无差别，
非也有异故。
信言亦无谬，
同故即比量，
于所比及同，
有无性无有。
这段文本涉及了几个关键的逻辑概念：
关于量的理论在现代认识论中发展为可靠性理论（Reliability Theory）和证据理论（Evidence Theory）。
文中对"三相"的讨论，在现代形式逻辑中可以用三段论（Syllogism）的形式化表达来理解。
对"自相"与"共相"的区分，在现代类型论（Type Theory）和集合论中有更严格的数学表达。
文中关于"信言"（可靠证词）的讨论，在现代证言认识论（Testimonial Epistemology）中得到了系统发展。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其核心问题在现代逻辑中仍然具有重要的研究价值，并且通过形式化方法得到了更精确的处理。

། འདི་རུ་ཤེས་པའང་ཐོབ་པ་ཉིད། །ཤེས་བྱེད་སྐབས་ཀྱི་དབང་བྱས་ཕྱིར། །ཚུལ་རེ་རེ་དང་གཉིས་གཉིས་པ། །རྟགས་དོན་མིན་པར་དོན་གྱིས་བྱས། །སྒྲ་རྟག་བྱས་པའི་ཕྱིར་ལུས་ཅན། །ཕྱིར་དང་གཞལ་བྱ་མིན་ཕྱིར་རོ། །ལུས་ཅན་མིན་ཕྱིར་མཉན་བྱའི་ཕྱིར། །མིག གིས་གཟུང་བྱ་ཕྱིར་མི་རྟག་།ཁ་ཅིག་གཏན་ཚིགས་མི་འཁྲུལ་བས། །ཆོས་གཞན་དཔག་པར་བྱ་བར་འདོད། །ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་དག་གྲུབ་ཕྱིར། །འབྲེལ་བ་དཔག་བྱར་ཁ་ཅིག་འདོད། །ཆོས་ལ་གཏན་ཚིགས་གྲུབ་ན་ནི། །དེ་ཡིས་དེ་ལས་གཞན་ཅི་དཔག་།དེ་ལྟར་ཆོས ཅན་དེ་ཉིད་ལ།།དཔག་བྱ་ཅི་ཡི་ཕྱིར་མི་འདོད། །འབྲེལ་བའང་གཉིས་ཡོད་མ་ཡིན་ན། །དེ་བཞིན་དྲུག་པའི་སྒྲ་རུ་འགྱུར། །བརྗོད་པར་མི་བྱ་དོན་སྨོས་ཕྱིར། །གཏན་ཚིགས་འདི་དང་འབྲེལ་པ་ཡིན། །རྟགས་ཀྱི་འཁྲུལ་པ་མེད་པ་ནི། །ཆོས་ལ་གཞན་དུ་སྟོན་པར་བྱེད། །དེར་ གྲུབ་དེ་དང་ལྡན་པ་ཡི།།ཆོས་ཅན་གོ་བར་བྱེད་པ་ཡིན། །རྟགས་ཀྱི་རྗེས་སུ་བསྟན་བྱ་བའི། །ཆོས་ལ་དཔྱད་པ་གཞན་ཡང་འཇུག་།ཆོས་དོན་དུ་མ་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས། །རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་རྟོགས་མིན། །གང་དང་འབྲེལ་པ་ཡོངས་བཅད་ནས། །ཆོས་གཞན་དང་བྲལ་ ཐོབ་པར་བྱེད།།ཡོན་ཏན་དྲི་དང་དྲི་བསུང་སོགས། །དེ་ཡི་བྱེ་བྲག་གི་རིམ་པས། །རྫས་མིན་ལ་སོགས་རྣམ་བཅད་ནས། །ུཏྤལ་ལ་སོགས་རེ་རེ་རྟོགས། །གལ་ཏེ་མཐོང་བ་བཞིན་གཏན་ཚིགས། །སྒྲུབ་པའི་སྒོ་ནས་འཇུག་ན་ནི། །ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་ མི་འགྱུར་བའམ།།ཡང་ན་ཐམས་ཅད་རྟོགས་པར་འགྱུར། །གལ་ཏེ་སྤྱི་ལས་ཡིན་གྲང་ན། །དེ་ནི་དེ་ལས་གཞན་དུ་འགྱུར། །རྟེན་རྣམས་མ་མཐོང་བ་ཡི་ཕྱིར། །ཐ་དད་མིན་གཅིག་མཐོང་མི་འགྱུར། །ཆ་ཤས་འདི་ལྟ་བུའི་ཚུལ་ནས། །རྟགས་ཅན་ལ་ནི་མི་ འགྱུར་ཞིང་།།དེ་ཉིད་ཀྱི་ཆོས་དུ་མ་ནའང་། །ཅིག་ཤོས་ཐོབ་པར་བྱེད་པ་ཡིན། །རྟགས་ཅན་གང་དང་རྗེས་འབྲེལ་བའི། །རྟགས་ཅན་དེ་འདིར་རྟོགས་བྱ་ཡིན། །བྱེ་བྲག་རྟོགས་བྱ་མ་ཡིན་ཏེ། །དེ་དག་ཉིད་ལ་འཁྲུལ་ཕྱིར་རོ། །རྟགས་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་བའི་དོན། ། རྟོགས་བྱ་རྟགས་ཅན་བྱེ་བྲག་གི། །མ་ཡིན་དེ་ལ་རྟོགས་པའོ། །རྟོགས་པར་རབ་ཏུ་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར། །ཞེས་བྱ་བ་ནི་བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ།

于此亦得知识性，
因依能知之时分，
单一二相各各者，
非因义而义所作。
声常作故有形者，
故及非所量故也，
非形故及所闻故，
眼所取故无常性。
有谓因不错乱故，
应推度于余法性，
法与有法皆成故，
有谓关联为所量。
若于法中因已成，
彼因于彼何所度？
如是即于有法上，
何故不许为所量？
关联若无有二性，
如是成为第六声，
因说不可言说义，
此因即是相关联。
因相无有错乱者，
于法显示为差别，
彼成具彼法性之，
有法即是能了知。
随因所当显示之，
法性复有余观察，
因于众多法义中，
非能遍知一切相。
遍断与彼相关已，
获得离于余法性，
功德香与芳香等，
由彼差别之次第。
遮遣非实等诸法，
渐次了知青莲等，
若如所见因相者，
由能成立而趣入。
或不能知一切法，
或者能知于一切，
若谓从总相而知，
彼则异于彼法性。
因未见诸所依故，
无异一相不可见，
如是分支之理趣，
于有相者不成立。
即彼众多法性中，
能得获得其一边，
随顺关联何有相，
此中所知彼有相。
差别非是所知性，
因于彼等有错乱，
与因随顺关联义，
所知有相差别中。
非也于彼有了知，
因知显现错乱故。
这段文本涉及了几个重要的逻辑推理问题：
文中对因果关系的分析预示了现代概率因果论（Probabilistic Causation）的某些特征，特别是在处理不确定性推理时。
对"错乱"与"无错乱"的讨论，在现代逻辑中发展为可靠性理论（Reliability Theory）和真值条件语义学。
关于"总相"和"别相"的辨析，在现代类型论（Type Theory）中得到了更严格的形式化处理。
文中对推理有效性的分析，与现代演绎逻辑（Deductive Logic）中的有效性概念有着内在联系，但更强调认识论维度。
这些古代的逻辑思想虽然表达方式不同，但其核心关注点在现代逻辑中得到了更精确的数学化处理。

།འབྲེལ་བ་གཉིས་ལ་གནས་མོད་ཀྱང་། །རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་ལྷན་ཅིག་པ། །རྟེན་དང་བརྟེན་པ་ཉིད ཡིན་གྱི།།ཡང་དག་འཕྲོད་པ་བཞིན་མ་ཡིན། །རྟགས་ལ་རྟགས་ཅན་ཡོད་པ་ཉིད། །ཅིག་ཤོས་རྟགས་ཅན་ཉིད་ལ་ཡོད། །རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་དག་འབྲེལ་བའི། །ངེས་པ་བཟློག་ན་གནས་པ་ཡིན། །རྟགས་ཀྱི་ཁྱབ་པར་འདོད་པ་སྟེ། །དེ་ཡི་ཆ་ནས་རྟགས་ ཅན་ཡིན།།ཁྱབ་བྱེད་ཆ་ནས་དེའི་གོ་བྱེད། །མ་ཡིན་རྭ་ཅན་ལས་གླང་བཞིན། །དགག་བྱ་སོ་སོར་མི་འཁྲུལ་བ། །གང་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་ལ་ལྟོས་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་རྟགས་ནི་རྟགས་ཅན་ལ། །ཁྱབ་པ་བདེན་ཡང་བྱེད་པོ་མིན། །བྱས་པ་ཉིད་ཀྱིས་འཇིག་པ་ལ། ། ཁྱབ་ཀྱི་མ་བྱས་པ་ཡི་མིན། །རྟག་པ་མིན་ལ་ཁྱབ་མིན་པར། །མ་བྱས་པ་ཡི་དོན་གྱིས་སྟོན། །རྭ་ཅན་ཉིད་ཀྱིས་བ་ལང་ལ། །ཁྱབ་པས་རྭ་ཅན་མིན་ལས་ལྡོག་།གླང་ལ་རྭ་ཅན་གྱིས་ཁྱབ་བཞིན། །བ་ལང་གི་དོན་ཟློག་བྱེད་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་བར་སྐབས ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ།།བརྩད་པ་བསྒྲུབ་པ་ནས་ནི་མེད་ན་མི་འབྱུང་བའི་དོན་མཐོང་བ་རིག་པ་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ཞེས་བརྗོད་དོ། །མེད་ན་མི་འབྱུང་མཐོང་བ་ཡི། །རང་གི་རྣམ་པ་ཙམ་འདོད་ན། །དེ་རིག་མི་བརྗོད་གཞན་ཉིད་དུ། །བརྗོད་ ན་ཇི་ལྟ་བུ་གང་ལ།།དོན་འདི་བསྒྲུབ་བྱ་ལ་ཞེ་ན། །མེད་ན་མི་འབྱུང་ཞེ་ཅི་དགོས། །དུ་སོགས་མེ་སོགས་ལ་མཐོང་ལས། །གཞན་པའི་དཔག་བྱ་དེ་རིག་གང་། །ཆོས་ཅན་དུ་མ་ཡོད་པ་ལས། །དེ་རིག་པ་ཞེས་ཇི་ལྟར་བརྗོད། །རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ན་རེ་དེ་སྔོན་ དུ་སོང་བ་ཅན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ།སྔ་མ་དང་ལྡན་པ་དང་། ལྷག་མ་དང་ལྡན་པ་དང་། སྤྱིར་མཐོང་བ་ཅན་ནོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །འབྲེལ་བ་དབང་པོའི་གཟུང་བྱ་མིན། །སྔ་མ་དང་ལྡན་ཞེས་འདི་ལ། །ཐམས་ཅད་སྲིད་ཕྱིར་ལྟ་བུར་མེད། །འཁྲུལ་ པའི་ཕྱིར་ན་ལྡན་པ་མིན།།ལྷག་ལྡན་ལ་ཡང་ལྟ་བུར་རམ། །འབྲེལ་གཞན་ལས་ཀྱང་རྟོགས་མི་འགྱུར། །ལྷག་མ་དང་ལྡན་ལས་འགྱུར་ཕྱིར། །འབྲེལ་གཞན་ལས་ཀྱང་རྟོགས་མི་འགྱུར། །སྤྱིར་མཐོང་བ་ཡང་དེ་བཞིན་ནོ། །འབྲས་བུ་གཞན་ལ་ཉིད་མི་ འཐོབ།།རྟགས་ཤེས་ཚད་མ་ཡིན་ཞེ་ན། །རྣམ་པར་དབྱེ་བའང་གྲུབ་མི་འགྱུར། །བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ན་རེ། འདི་ནི་འདིའི་འབྲས་བུ་དང་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་བ་དང་། དོན་གཅིག་ལ་འདུ་བ་དང་འགལ་བ་ཅན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བ་དེ་དག་ནི་རྟགས་ལས་བྱུང་བའོ།

虽住于二种关联，
因相有相同时性，
唯是能依所依性，
非如真实相应性。
因中有相之自性，
余者存于有相中，
因相二者相关联，
若遮决定则安住。
因相遍摄所许者，
由彼分位成有相，
遍摄分位彼能诠，
非如有角知为牛。
所遮各别无错乱，
因为依于相关联，
是故因于有相中，
虽真遍摄非作者。
由所作性于灭中，
遍摄非由无作性，
于非常性非遍摄，
无作义中而显示。
由有角性于牛中，
遍摄故离无角性，
如牛遍摄有角性，
牛义即是能遮遣。
从诤论建立处说：见无则不生义之智即是比量。
若许仅是见无，
不生自相分者，
不说彼智异性，
若说云何于何？
若谓此义所立，
何须无则不生？
烟等见于火等，
何知异所比义？
由有众多有法，
云何说为彼智？
正理派诸师言：先行比量有三种，即具前分、具余分及共相见。
关联非根所取境，
于此具前分之中，
一切可能故无喻，
错乱故非为具有。
于具余分亦如喻，
或由异关不能知，
由从具余分故成，
由异关联不能知。
共相见者亦如是，
于异果性不能得，
若谓因智即是量，
分别亦不得成立。
胜论派诸师言：此是彼之果、因、关联、同一聚集及相违者，彼等即从因所生。
这段文本涉及了几个重要的逻辑概念：
文中对"关联"的分析预示了现代关系逻辑（Relational Logic）的某些特征，特别是在处理对象间关系的形式化方面。
对"遍摄"（周遍）的讨论，在现代量词逻辑（Quantifier Logic）中得到了严格的形式化表达。
关于"先行比量"的三分法，与现代归纳逻辑（Inductive Logic）中的推理类型有某些相似之处。
文中对因果关系的分析，在现代贝叶斯网络（Bayesian Networks）理论中得到了概率化的处理。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其基本问题在现代逻辑中通过数学化方法得到了更精确的处理。

།ཞེས་ཟེར་ རོ།།རྒྱུ་ལ་འབྲས་བུ་བཀག་པ་མེད། །ལྡན་པའི་རྟོགས་པ་གྲུབ་པ་མེད། །གཉིས་དང་ལྡན་ཕྱིར་ཐ་དད་མིན། །མེ་དང་དུ་བའི་ལྡན་པ་ནི། །ཆ་འགའ་ཞིག་ལས་མ་ཡིན་པས། །དུ་བ་ཐམས་ཅད་གོ་བྱེད་དམ། །མེ་ཡི་གསལ་བ་གོ་བྱར་འགྱུར། །དེ་བཞིན་དུ་བ་ ལ་སོགས་པའང་།།འགལ་པ་ལ་ཡང་སྲིད་པའི་ཕྱིར། །རྟགས་ཀྱི་སྤྱི་གཞན་རྟགས་མིན་ཞིང་། །བྱེ་བྲག་རྣམས་ཀྱང་རྟགས་ཅན་མིན། །གཞན་གྱི་ལྟར་ན་ཐམས་ཅད་ནས། །གོ་བྱ་གོ་བྱེད་དུ་ཐལ་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། །ཡུལ་ དང་དུས་ལ་ལྟོས་སུ་ཆུག་།རྒྱུ་ནི་ཁོང་དུ་ཆུད་མི་འགྱུར། །འབྲེལ་བ་ཁྱད་པར་མེད་པའི་ཕྱིར། །གཞན་ཡང་སྲིད་ཕྱིར་གཉིས་མ་ཡིན། །གང་ཞིག་འགལ་བ་དེ་རྟགས་མིན། །འབྲེལ་པ་མེད་ཕྱིར་རྟགས་བློ་མིན། །རྟགས་ལས་བྱུང་བར་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །ཐམས ཅད་རྟགས་སུ་བརྗོད་མ་ཡིན།།དྲན་པས་འབྲེལ་ཅན་དུ་གྲུབ་འགྱུར། །འབྲས་བུ་ལ་སོགས་མདོར་མ་མཚོན། །ཐ་མ་གསལ་བྱེད་དུ་མི་འགྱུར། །དོན་མེད་གཞན་ལས་ཀྱང་དེ་གྲུབ། །གྲངས་ཅན་པ་རྣམས་ན་རེ། འབྲེལ་པ་མངོན་སུམ་པ་གཅིག་ལས་ལྷག་པར་ གྲུབ་པའི་རྗེས་སུ་དཔག་པའོ་ཞེས་ཟེར་རོ།

如是所说。
因中不遮其果性，
具有了知不成立，
具二故非有差别，
火与烟之具有性。
非由某些分位故，
能诠一切烟性耶？
或成能诠火明性，
如是烟等诸法性。
于相违亦可有故，
因相余总非为因，
诸别相非是有相，
若如他说一切中。
应成所诠能诠性，
此为摄义偈颂也。
纵依处所及时分，
因不能得通达性。
由无差别关联故，
余亦可有非二性，
若有相违非为因，
无关联故非因智。
为显从因所生故，
非说一切皆为因，
由念成就具关联，
果等略义未标示。
后者不成能显明，
无义从他亦得成。
数论派诸师言：比量即是从超过一个现量关联所成就。
这段文本涉及了几个核心逻辑概念：
文中对"因果关系"的分析，与现代反事实条件句（Counterfactual Conditionals）理论有相似之处，特别是在处理必然性和可能性方面。
对"具有性"（相属关系）的讨论，在现代集合论和关系代数中得到了严格的数学化处理。
关于"能诠所诠"的理论，与现代语义学中的指称理论（Reference Theory）有某些共通之处。
文中对归纳推理的分析，预示了现代统计推断（Statistical Inference）中的某些基本思想。
这些古代逻辑思想虽然表达方式古朴，但其核心问题在现代逻辑中通过形式化方法得到了更精确的阐述和发展。

།དེ་ལ་མངོན་སུམ་པ་གཅིག་ལས་ཞེས་པ་རིགས་པ་མ་ཡིན་ཏེ། རང་དོན་ཙམ་ལ་ལྟ་བའི་ཕྱིར། །དེ་མ་ཤེས་པར་དེ་རྟོགས་ཕྱིར། །ཁྱད་པར་མེད་ཕྱིར་གཉིས་ནས་མིན། །དེ་ལ་རྟགས་དང་རྟགས་ཅན་མེད། །སོ་སོར་མ་ སྦྱོར་ཐ་དད་ལས།།རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་གཞན་མིན་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་གཞན་མིན་རྣམ་ལྔ་མིན། །གཙོ་བོའི་ཆ་ནས་བརྒྱ་ལམ་ནའང་། །སྐྱེད་བྱེད་ཉིད་དུ་འགྱུར་མ་ཡིན། །ཐ་དད་ན་ཡང་སྐྱེད་བྱེད་མིན། །དེ་ལས་ཀུན་ཏུ་ཐོབ་འགྱུར་ཕྱིར། །གཙོ་བོ་ལ་སོགས་ཀྱི་གཅིག་སོགས། ། ཐ་དད་རྣམས་ཀྱི་རྗེས་འགྲོ་ཉིད། །ལ་སོགས་གང་ལས་ཡོངས་སུ་འཛིན། །དེ་ཡི་ཕྱིར་འདི་གསལ་བྱེད་མིན། །དེ་བཞིན་ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ། །སོགས་པའང་གསལ་བྱེད་མ་ཡིན་ཞིང་། །འབྲེལ་གཞན་ལས་ཀྱང་དེ་མཚོན་ཕྱིར། །འབྲེལ་མེད་ཉིད་དུ་ཡང་དག་བརྗོད། ། ནོར་དང་ནོར་ཅན་ལ་སོགས་ཙམ། །རྟགས་ཅན་འཛིན་པ་ཡིན་ན་ནི། །འབྲེལ་པ་ལ་ཡང་གཞན་ཤེས་པ། །རྣམ་པ་ཀུན་ཏུ་འཛིན་པར་འགྱུར། །གསལ་བྱ་གསལ་བྱེད་ཀྱི་དངོས་པོ། །གལ་ཏེ་གཅིག་ཡིན་རྣམ་བདུན་མིན། །རྗེས་དཔག་མ་ཡིན་དྲན་པར་འདོད། ། ངེས་པར་བཟུང་བར་རིག་པ་མིན། །ཡང་སྨྲས་པ། འབྲེལ་པ་བདུན་དུ་བསྟན་པ་དང་། །རྗེས་སུ་དཔག་པ་གཉིས་ཉིད་དང་། །དེ་སྔོན་སོང་བའི་རྗེས་དཔག་ནི། །གསུམ་སྟེ་འདི་རྣམས་གང་དུ་བསྡུ། །འབྲས་བུ་མེད་ཕྱིར་དེ་རྟགས་མིན། །འབྲེལ་པ་གཞན དག་འོས་མ་ཡིན།།དཔྱོད་དང་བཅས་པར་བརྗོད་པར་བྱ། །ཡོད་པའང་དཔྱོད་པ་དང་བཅས་ཕྱིར། །གཞན་པ་ལས་ཀྱང་རབ་ཏུ་གྲུབ། །གཙུག་ཕུད་ཅན་དོན་གཅིག་རྟོགས་དེས། །ཐ་དད་ཐ་སྙད་ཡོད་མིན་པའམ། །སྐྱེས་བུའི་རྣམ་ཀུན་ རྟོགས་པར་འགྱུར།།དཔྱོད་པ་བས་བརྗོད་པ། མངོན་སུམ་སྔོན་འགྲོ་ཅན་ཡིན་ཕྱིར། །རྗེས་དཔག་ལ་སོགས་མདོར་མ་མཚོན། །ཞེ་ན་དྲན་འདོད་ཞེ་སྡང་དང་། །རྩོལ་བ་ལ་སོགས་ཚད་མར་གྱུར། །འབྲེལ་པ་མེད་ལས་གཞན་གཞུང་ལས། །བཏོན་ཏེ་གཅིག་ ཏུ་བསྡུས་ནས་ནི།།རྗེས་དཔག་ལ་སོགས་བསྟན་པ་སྟེ། །མངོན་སུམ་སྔོན་འགྲོ་ཅན་མ་ཡིན། །ལྡན་སོགས་ཡུལ་ལ་དབང་བློ་མེད། །ཡུལ་ལའང་དེ་དག་ཡོད་མ་ཡིན། །ལྡན་པ་རྗེས་དཔག་གི་རྟགས་མིན། །ལྡན་པ་ཅན་ནི་རང་ངོ་བོས། །ཁོང་དུ་ཆུད་པར་ བྱེད་མ་ཡིན།།གཞན་མིན་མངོན་སུམ་ཡང་མ་ཡིན། །གང་དུ་རྗེས་དཔག་ལ་སོགས་འདི། །བཀག་པས་དེ་བཞིན་འདི་ཡང་འགོག་།དོན་ནི་རྣམ་གཉིས་མཐའ་གཅིག་ཏུ། །ངེས་ཏེ་རྗེས་དཔག་ཅིག་ཤོས་བརྫུན། །ནག་པ་ཁྱིམ་ན་མེད་པ་ལ། །ཕྱི་ན་ཡོད་པར་ མཚོན་པ་མིན།།ཁྱིམ་གྱི་སྒྲ་ཡི་དོན་ལས་འདི། །ཕྱི་ན་ཡོད་པར་རབ་ཏུ་རྟོགས། །ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་རང་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ལེའུ་སྟེ་གཉིས་པའོ།

其中"从一现量"之说不合理，因：
唯观自义故，
未知彼而知彼故，
无差别故非从二，
彼无因相与有相。
由各别不合差异，
随行非是其他故，
若非他者非五相，
纵由主性百道中。
亦不成为能生性，
虽差别亦非能生，
由从彼遍获得故，
主性等之一性等。
差别诸法之随行，
等从何者遍执取，
是故此非能显明，
如是财与具财等。
等亦非是能显明，
由从异关标示故，
说为真实无关联，
若仅财与具财等。
执为有相之性者，
于关联亦他了知，
一切行相成执取，
所明能明之事物。
若是一者非七相，
非比量而许忆念，
非是决定所执知，
复次所说：
关联示为七种性，
比量唯是二种性，
先行比量有三种，
此等摄归何处中？
无果故彼非为因，
余关联等皆不宜，
当说具有观察性，
有性具察故成立。
从他亦得善成就，
顶髻义一了知彼，
无有差别言说性，
或成了知士夫相。
观察者所说：
由具现量先行故，
比量等略未标示，
若尔忆念贪嗔及，
勤勇等成为量性。
从无关联异教典，
摘出总摄为一已，
宣说比量等诸法，
非是现量先行性。
具等境上无根识，
于境彼等亦非有，
具有非是比量因，
具有者非由自性。
能作通达非是他，
亦非是其现量性，
于何比量等诸法，
遮故如是此亦遮。
义有二相一向地，
决定比量余虚妄，
黑者不在屋内时，
非表外处有彼性。
从此屋声之义中，
善知彼于外处有。
此为《量理集论》自比量品第二。
文中对"现量"和"比量"的区分，与现代认识论中直接知识（Direct Knowledge）和推理知识（Inferential Knowledge）的区分相对应。
对"关联"的七种分类，在现代关系逻辑中发展为更系统的关系类型学。
关于"自性"和"差别"的讨论，在现代本质主义（Essentialism）和属性理论中得到了深入探讨。
文中对推理有效性的分析，预示了现代形式逻辑中的有效性理论，特别是在处理必然性和或然性推理方面。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其核心问题在现代逻辑中通过形式化和数学化方法得到了更精确的处理。

། །།གཞན་དོན་རྗེས་སུ་དཔག་པ་ནི། །རང་གིས་མཐོང་དོན་རབ་གསལ་བྱེད། །དེ་ ལ་དཔག་བྱ་བསྟན་པ་ནི།།རྟགས་ཀྱི་དོན་གྱི་ཡུལ་དུ་འདོད། །རང་གི་ངོ་བོ་ཉིད་དང་བསྟན། །རང་དང་འདོད་འགྱུར་མ་གསལ་བ། །མངོན་སུམ་དོན་དང་རྗེས་དཔག་དང་། །ཡིད་ཆེས་གྲགས་པས་རང་བརྟན་ལའོ། །རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ན་རེ། བསྒྲུབ་བྱ་སྟོན་ཞེས་པ་ འདི་ལ།།སྒྲུབ་བྱེད་ཙམ་དུ་དོན་གྱིས་བྱས། །དེ་ལྟར་ན་ནི་རྟགས་དང་དཔེ། །མ་གྲུབ་པ་ཡང་བསྒྲུབ་བྱར་འགྱུར། །སྒྲུབ་ཆོས་ཡིན་ན་ཆོས་མཐུན་མེད། །ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་བྱ་རྟགས་དོན་མེད། །གང་དུ་ངེས་གཟུང་དོན་མེད་འགྱུར། །ཅིག་ཤོས་ལྟར་ན་འདོད་མིན་འགྱུར། ། རྩོད་པ་བསྒྲུབ་པ་ལ་བརྗོད་པ། །དེ་བཞིན་བསྒྲུབ་བྱར་བརྗོད་པ་ལ། །ཕྱོགས་ཉིད་ཕྱིར་ན་སྲིད་མ་ཡིན། །རྣམ་པར་དཔྱོད་པའི་འདོད་པ་འདི། །མི་འདོད་པ་ལས་ལོག་པ་ཙམ། །རིགས་པ་ཅན་པ་ལ་བརྗོད་པ། །དམ་བཅའ་གཏན་ཚིགས་དང་འགལ་བས། །དམ བཅའི་སྐྱོན་ཞེས་རིགས་པ་མིན།།ལེགས་པར་མ་བསླབས་པ་རྣམས་ཀྱི། །དེ་ནི་ཆོས་མི་མཐུན་དཔེར་བརྗོད། །རྟགས་ཉེ་འཇལ་གྱིས་འདི་བསྒྲུབ་བྱ། །མ་ཡིན་འགལ་བ་དང་ལྡན་མིན། །གང་ཞིག་བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་ཀྱི་རྟགས། །དེ་ལྟར་སྣང་བ་ཕལ་ཆེ་བས། ། དེས་ན་གཏན་ཚིགས་སོགས་དོན་གྱི། །སྔོན་དུ་རྒྱས་པར་དེ་བསྟན་བྱ། །མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མེད་རྣམ་གཉིས། །ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ལའང་རྣམ་པ་གསུམ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལའང་སོ་སོར་ནི། །ཡོད་མེད་གཉིས་ཀའི་བྱེ་བྲག་ཕྱིར། །བསྒྲུབ་པ་བསྒྲུབ་བྱ ཡིན་པའི་ཕྱིར།།ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་ཁ་ཡར་བ། །དངོས་སུ་མིན་ཡང་དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་།ཡིན་ཕྱིར་བསྒྲུབ་བྱར་བརྟགས་བརྗོད་པ། །གཉིས་ཀ་ལ་གྲུབ་ཆོས་དེ་ལས། །ཐ་སྙད་ཡིན་ཕྱིར་གཉིས་ཀ་ལའམ། །གང་ཡང་རུང་ལ་བཟློག་པ་ཡི། །ཐེ་ཚོམ་ཆོས་གྲུབ་འདོད་ མ་ཡིན།།མི་འདོད་ཐམས་ཅད་སུན་འབྱིན་དུའང་། །གཉིས་ཀར་རབ་ཏུ་གྲུབ་ན་ནི། །སུན་འབྱིན་པ་ཡང་སྒྲུབ་པར་བྱེད། །གཞན་གྱིས་སླར་ཡང་སྒྲུབ་ན་འདོད། །ཆོས་ཅན་ཆོས་ཅན་གྱིས་བསྒྲུབ་མིན། །ཆོས་དེས་ཆོས་ཀྱང་མ་ཡིན་གྱི། །འདི་ལྟར་ཆོས་ཀྱིས་ཆོས་སྒྲུབ་ ཅིང་།།སྒྲུབ་ཕྱིར་ཆོས་ཅན་ཡང་དེ་བཞིན། །དམ་བཅའ་རྟགས་ཀྱི་ངག་གིས་གང་། །མི་འདོད་པ་ལ་ཐལ་བ་རྩོམ། །དེ་ནི་ལེན་ཞེས་ཤེས་བྱ་སྟེ། །དེ་ཡི་སྒོ་ནས་སྦྱོར་ཕྱིར་རོ། །གཏན་ཚིགས་བསྒྲུབ་བྱའི་རྗེས་འགྲོ་གང་། །མེད་ལས་མེད་པར་བརྗོད་པར་བྱ། །དེར་ནི་ལྔ་ པའི་མཐའ་ཅན་དཔེ།།རྟགས་ཀྱིས་ཉེ་བར་སྦྱར་ལ་འདོད། །གང་དུ་གསལ་འོངས་ཀྱིས་བརྗོད་པ། །གཏན་ཚིགས་མེད་པར་འགྱུར་བ་ནི། །དཔེ་གཉིས་ལས་ནི་གྲུབ་ཕྱིར་རོ།

为他比量者，
自见义明显，
于彼所量示，
许为因义境。
自性及所示，
自许未明显，
现量义比量，
信许名自立。
正理派诸师言：
于此示所立，
义成唯能立，
如是因与喻，
未成亦成立。
若是立法者，
无有同法性，
有法所立义，
因义成无用。
何处定说义，
无用余如许，
不成所欲义，
诤论建立说。
如是说所立，
由是宗故非，
观察者所许，
仅离不欲性。
对正理派所说：
立宗与因违，
说为立宗过，
非是应理性。
未善学习者，
说彼异法喻，
因近量此立，
非是具违性。
若是立法因，
如是多显现，
故因等义前，
当广说彼性。
同品有无二，
宗法亦三相，
异品各别中，
有无二差别。
能立所立故，
法有法各别，
虽非直接然，
一分故说立。
二者成就法，
由是言说故，
二者随一中，
相违疑非许。
一切不许中，
若二皆成立，
能破亦能立，
他复立则许。
有法非立法，
彼法非法立，
如是法立法，
立故有法同。
立宗因语中，
于所不许处，
起遍计当知，
由彼门相合。
因随所立行，
无故说为无，
彼中第五边，
喻因合所许。
何处明来说，
无有因性者，
由从二喻中，
成就故说也。
文中对"为他比量"的讨论，与现代论证理论（Argumentation Theory）中的对话逻辑（Dialogical Logic）有相似之处。
对"同品"和"异品"的分析，在现代分类逻辑（Classification Logic）中得到了系统化处理。
关于"立宗"和"因语"的理论，与现代形式语用学（Formal Pragmatics）中的断言理论有共通之处。
文中对推理结构的分析，预示了现代三段论（Syllogism）和命题逻辑（Propositional Logic）的某些基本思想。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其基本问题在现代逻辑中通过形式化方法得到了更精确的处理。

།དེས་ན་རྣམ་ལྡན་གཞན་ལས་མིན། །ཐལ་འགྱུར་ཕྱོགས་ཆོས་ཅན་མིན་ཕྱིར། །ཁས་བླངས་སྔོན་དུ་ སོང་བ་ལས།།དེ་བཞིན་རྟགས་དང་དམ་བཅའ་ཡིས། །སྐྱོན་བརྗོད་སུན་འབྱིན་དུ་ཤེས་བྱ། །ཐ་དད་མེད་པ་དེ་ཉིད་ཅེས། །བྱས་ནས་གཞན་ལ་སྟོན་པར་བྱེད། །མཐུན་ཕྱོགས་ཞེས་པ་ཕྱོགས་ལ་སྟེ། །འདི་ལའང་ཐ་དད་ཅེས་མི་འདོད། །དེ་གཞན་ དང་ནི་དེ་འགལ་ཏེ།།མི་མཐུན་ཕྱོགས་རྣམས་གཉིས་ལ་ཡང་། །རྟགས་མེད་པས་ན་འགལ་བ་མེད། །རྣམ་པ་བཅད་པ་ལས་གྱུར་ཡིན། །མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་མིན་པ་ཉིད། །མཚན་ཉིད་གཅིག་ཉིད་ཡིན་མོད་ཀྱང་། །དོན་དུ་མ་ལ་འཇུག་པའི་རིགས། །སྤྱི་ལ་ངེས་འགྲོ་ བློན་པོ་ཡིན།།གཞལ་བྱ་བྱས་དང་མི་རྟག་དང་། །བྱས་དང་མཉན་བྱ་རྩོལ་ལས་བྱུང་། །མི་རྟག་རྩོལ་བྱུང་རེག་བྱ་མིན། །དེ་དགུ་རྟག་པ་ལ་སོགས་པའོ། །དེ་གང་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་ཡོད་གཉིས། །དེ་མེད་པ་ལ་མེད་པ་སྟེ། །དེ་རྟགས་འདི་ལས་བཟློག་པ་སྟེ། །འགལ་ བ་གཞན་རྣམས་མ་ངེས་པའོ།།བརྗོད་པར་འདོད་པའི་གྲངས་གཅིག་ཉིད། །འགལ་བ་དག་ལ་ཐེ་ཚོམ་ཕྱིར། །དེ་བཞིན་ཐེ་ཚོམ་རྟགས་གཉིས་ལས། །གཅིག་ཏུ་ངེས་པ་མཐོང་བ་ཡིན། །མཚན་ཉིད་གཉིས་དང་ལྡན་པ་ནི། །གཉིས་གཉིས་སུ་འདོད་རེ་རེ་མིན། །དུ་མ་ཡིན་ ཡང་མི་འགལ་ན།།ཤིན་ཏུ་བར་ཡང་གཅིག་ལ་འཇུག་།གང་དག་ཐུན་མོང་མིན་པ་དང་། །སྤྱི་དང་འགལ་བ་མི་འཁྲུལ་བའི། །ཆོས་རྣམས་ཐམས་ཅད་དུ་དེ་ལ། །ཐེ་ཚོམ་སྐྱེད་པའི་རྟགས་རྣམས་ཡིན། །ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་དང་ལྡན་གང་ལ། །ཤེས་འདོད་བཟློག་པས་ གནོད་པ་དང་།།ཐེ་ཚོམ་ཉིད་དུ་འགྱུར་ལས་གཞན། །གཏན་ཚིགས་ལྟར་སྣང་ཡོད་མ་ཡིན། །ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་རང་ངོའམ། །དེ་ཡི་བྱེ་བྲག་ཡིན་ཡང་རུང་། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཏུ་གྲུབ་པའི་ཕྱིར། །དེ་ལ་གནོད་པས་འགལ་བ་ཡིན། །ཐུན་མོང་དང་ནི་ཁྱད་པར་གྱི། །ཆོས་དང་ བསྒྲུབ་བྱ་ལ་གཉིས་སོ།།དེ་ལ་དང་པོ་གཉིས་ཐེ་ཚོམ། །ལྷག་མ་ལྟོས་ནས་གསུམ་དུ་ཕྱེ། །རྗེས་སུ་ཞུགས་དང་མ་ཞུགས་ལས། །ལྡོག་དང་རྗེས་འགྲོ་གྲུབ་མིན་ཕྱིར། །གཅིག་ལ་ངེས་པར་ཞུགས་པ་དང་། །ལོག་པ་མིན་པ་རྟགས་སུ་འགྱུར། །གཉིས་ཀར་གྱུར་པ་སྲིད་ པ་ཡིན།།ཡོད་པ་གཉིས་ཀ་མིན་པའང་མིན། །གང་དུ་མེད་དེ་རྣམ་བཅད་དུ། །གྲུབ་དོན་དོན་གཞན་སྒྲུབ་པར་བྱེད། །གཅིག་དེ་གཞན་ལ་གཉིས་སུ་གྲུབ། །གལ་ཏེ་ཞུགས་པ་བཞིན་གྲུབ་ན། །དཀར་གཟུགས་ཡོན་ཏན་རྟེན་པ་ལས། །རིམ་པ་རིམ་དུ་བཟློག་རིམ་ ལ།།གསུམ་གཉིས་གཅིག་ཏུ་རྟོགས་པར་འགྱུར། །གཅིག་གི་ཚིག་ཏུ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །དེ་ཡི་བསྒྲུབ་བྱ་བཟློག་པ་ལས། །འགལ་བ་གང་དུ་ཞུགས་པ་ནི། །དེ་ཡི་བྱེ་བྲག་ལ་རྨོངས་པའོ།

故非具相他，
遍计非宗法，
由先所许故，
如是因立宗。
说过为能破，
无别即彼性，
作已示于他，
同品谓于宗。
于此亦不许，
说为有差别，
彼他与彼违，
异品二者中。
无因故无违，
从遮相所生，
同品非有性，
虽是一相性。
多义趣入类，
总定行大臣，
所量所作常，
所作闻勤生。
无常勤所生，
非触彼九种，
常等彼若于，
同品有二种。
彼无则彼无，
此因相违者，
余违不定性，
欲说唯一数。
由违生疑故，
如是疑因二，
见为一决定，
具二种相者。
许为二二非，
一一虽多种，
不违极远亦，
趣入于一中。
若诸不共及，
总违不错乱，
一切诸法中，
能生疑因相。
具宗法性中，
所求违害及，
唯成疑异余，
似因皆非有。
法与有法性，
或是彼差别，
由颠倒成故，
害彼故相违。
共相与别相，
法与所立二，
彼中初二疑，
余待分为三。
从随入未入，
返随行不成，
定入于一者，
非返成为因。
二俱有可能，
有非二俱非，
何处无彼遮，
成义立他义。
一彼他二成，
若如入所成，
白色德所依，
次第返次第。
三二一了知，
由说一语故，
彼之所立返，
违入何处者。
彼之差别迷。
文中对"遍计"（pervasion）的讨论，与现代模态逻辑中的必然性算子有相似之处。
对"同品"和"异品"的系统分析，预示了现代集合论中的包含关系和互补关系。
关于"颠倒"（contradiction）的理论，在现代悖论理论中得到了深入研究。
文中对推理结构的层次分析，与现代类型论（Type Theory）中的层级概念有共通之处。
这些古代逻辑概念虽然表达方式古朴，但其核心思想在现代数理逻辑中得到了严格的形式化处理。

།རྩོད་པ་སྒྲུབ་པ་ལ་བརྗོད་པ། །དེ་མཐུན་མེད་ལ་མེད་པ་ཡི། །ཆོས་བསྟན་ རྟགས་ཤེས་པ་དེ་ལ།།དེ་མཐུན་མེད་ལ་མེད་པ་ཉིད། །ཅེས་སྦྱོར་ཐུན་མོང་མི་རྟག་འགྱུར། །མེད་པ་ཉིད་ལ་ཞེས་ངེས་གཟུང་། །ཁྱབ་མཉམ་འབའ་ཞིག་རྟགས་སུ་འགྱུར། །དེ་མཐུན་ཉིད་ཅེས་འདོད་མ་ཡིན། །གཅིག་ལ་རྣམ་པ་དུ་མ་མཐོང་། །དེའི་བདག་ཉིད་ ཅེས་སྟོན་ཅེ་ན།།གཏན་ཚིགས་བརྗོད་པས་ནུས་མ་ཡིན། །ཡང་དག་དོན་བཞིན་ན་རྣམ་པ། །གང་ཞིག་གང་ལ་ཞེས་མ་བརྗོད། །ཤེས་པར་བྱེད་ལས་འདས་པ་བཞིན། །དོན་གྱི་སྒྲུབ་བྱེད་མཐོང་མ་ཡིན། །མིག་གིས་གཟུང་བྱ་ཉིད་སོགས་སྒྲ། །མི་རྟག་རྟགས་སུ་ ཐལ་བར་འགྱུར།།མ་བསྟན་པ་ཞེས་བརྗོད་པས་དེ། །ཇི་ལྟར་གང་ལ་ཞེས་མ་བརྗོད། །ལྷན་ཅིག་རྒྱུད་ལས་བསྒྲུབ་བྱ་ལ། །དེ་མིན་དཔེ་གཉིས་ལས་འགྱུར་བས། །མི་རྟག་ཉིད་སོགས་མཐོང་བ་སྟེ། །བསྒྲུབ་བྱར་གཞན་དག་འདོད་དམ་ཅི། །རིགས་པ་ཅན་པ་རྣམས་ ན་རེ།ཆོས་མཐུན་པ་ལས་དཔེར་བརྗོད་པ་དེ་བསྒྲུབ་བྱ་བསྒྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་སོ་ཞེས་པ་དེ་ལ། གལ་ཏེ་ཆོས་མཐུན་སྒྲུབ་བྱེད་ན། །ཆ་ཤས་དག་མིན་ལྔ་པ་མིན། །ངག་ཅེས་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་འགྱུར། །སྒྲུབ་བྱེད་ཉིད་དུ་མི་རིགས་པས། །གཉིས་ཀའང་གཞན་དུ་ ཐོབ་པར་འགྱུར།།ཆོས་མཐུན་གཏན་ཚིགས་དེ་མ་ཡིན། །མ་ཡིན་དེ་ཡང་སྐྱོན་གཉིས་ཕྱིར། །གནས་སྐབས་ལ་ཡང་གཞན་མི་སྲིད། །རང་རང་མཚན་ཉིད་ཀྱིས་གནོད་ཕྱིར། །རྣམ་པར་བརྟགས་པ་སྲིད་མ་ཡིན། །དེ་ཕྱིར་དྲུག་པར་དེ་ལ་ཡང་། །ཁྱད་པར་དོན་ མེད་པར་འགྱུར་རོ།།ངག་ཀུན་མི་འདོད་ཞེ་ན་གང་། །འདོད་དེ་ཁྱད་པར་ཅན་དུ་གྱིས། །དགོས་པ་མེད་པར་དངོས་ཀྱི་ནི། །སྒྲ་ལས་བརྒལ་བར་འདོད་མ་ཡིན། །རྣམ་གྲངས་ཙམ་སྤྱིར་བཏང་བ་ལ། །དམིགས་བསལ་ཡོད་པར་སྲིད་མ་ཡིན། །དེར་ སྣང་གིས་སྟོང་ཆོས་གཞན་དང་།།མཚུངས་ཏེ་གཏན་ཚིགས་ཉིད་དུ་འགྱུར། །བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་ནི་དེ་དང་ལྡན་པའི་ཆོས་གཏན་ཚིགས་སོ། །ཞེས་རྗོད་པར་བྱེད་དོ།

诤论建立中所说：
彼同无中无性之，
法示因了知彼中，
彼同无中无性者。
相合共同成无常，
无性定说遍等同，
唯一成为能立因，
非许即是彼相同。
一中见多种相貌，
若说是为彼自性，
因说力用不能及，
如实义中诸行相。
何者于何未宣说，
如越能知所知性，
义之能立未曾见，
眼所取性等诸声。
无常因性应成过，
说为未显示彼故，
如何未说何于何，
同时相续所立中。
彼非二喻所生故，
见无常性等诸法，
所立他者许为何，
正理派诸师所言。
从同法性作譬喻，
彼为能立所立因，
若同法性为能立，
非支分非第五语。
成为具有差别性，
不应成为能立性，
二者皆得于他中，
同法非是能立因。
彼非因由二过故，
位中亦不可有他，
由自相性能害故，
遍计不应有可能。
是故第六于彼中，
差别义成无用性，
若说一切语不许，
所许彼成差别性。
无有义用实体之，
声越不应成所许，
唯是异名总说中，
不应有其别简择。
由彼显空余法性，
相等故成能立性，
胜论派诸师则说：
具彼法性为因相。
文中对"同法"和"异法"的讨论，与现代集合论中的交集和补集运算有对应关系。
关于"自相"和"共相"的分析，在现代类型论和抽象代数中得到了形式化处理。
对"能立"和"所立"关系的探讨，与现代证明论（Proof Theory）中的推导规则有相似之处。
文中对逻辑语言的元理论分析，预示了现代元逻辑（Metalogic）的某些基本思想。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其基本问题在现代数理逻辑中通过形式化和公理化方法得到了更严格的处理。

།དེ་ལ་ཡང་། སྤྱི་ཉིད་ཆོས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །ཆོས་དང་ཆོས་ཅན་བསྒྲུབ་བྱ་མིན། །ཁྱད་པར་ བསྒྲུབ་བྱ་དང་ལྡན་པའི།།ཆོས་ཐོབ་གཞན་གྱི་མ་ངེས་པ། །མཁའ་སོགས་ཡོད་ཉིད་བསྒྲུབ་པ་ཡི། །སྦྱོར་བའང་དགོད་པར་མི་བྱེད་འགྱུར། །སེར་སྐྱ་རྣམས་ན་རེ་དེའི་སྦྱོར་བ་ཉེ་བར་བཏགས་པའི་བྱེ་བྲག་གི་རྗེས་སུ་དཔག་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ། རྣམ་པ་ལྡན་པ་དང་གསལ་ ཏེ་འོངས་པའོ་ཞེས་པ་འདི་ལ།།ཚད་མའི་ཡུལ་མི་ཤེས་པའི་ཕྱིར། །བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་ཀྱང་སྒྲུབ་བྱེད་འགྱུར། །རྒྱས་པའི་ངག་མིན་བརྗོད་མ་ཡིན། །གཙོ་བོ་རྗེས་འགྲོ་དང་ལྡན་མིན། །ངག་ཀྱང་ཉེ་བར་འཇལ་མི་རིགས། །དམ་བཅའི་དོན་དང་འགལ་བར་འགྱུར། །རྩོད་ པ་མེད་ཕྱིར་ཡོད་ཙམ་མིན།།ཐ་དད་ཤིང་ཤུན་ལ་སོགས་བཞིན། །རྗེས་འགྲོ་ཐམས་ཅད་སྒྲུབ་ཅེ་ན། །རིགས་གཅིག་རྗེས་སུ་འགྲོ་བ་ཅན། །གཞན་དུ་འབྲས་བུ་གཅིག་པུ་ཉིད། །ཉེ་བར་ལེན་པ་ལའང་དེར་འགྱུར། །ཕྱི་མིན་གཉིས་ཀར་སྐྱོན་ཡོད་ཕྱིར། །ཁས་བླངས་ ན་ཡང་འགལ་བ་ཉིད།།མ་ངེས་པར་ཡང་འགྱུར་དཔེ་ནི། །བསྒྲུབ་བྱས་ཕོངས་ཀྱང་དེ་ཡོད་མིན། །དྲུག་མིན་ཁྱད་པར་ལས་ཡིན་ནོ། །འགེགས་པའི་གཏན་ཚིགས་གཉིས་མ་ཡིན། །སྦྱོར་བ་གཉིས་ཀྱང་རིགས་མ་ཡིན། །རྗེས་ཐོགས་ན་ནི་ཟློག་པ་ལ། །གཅིག་གསལ་ བ་ལ་དེ་མི་རིགས།།རྣམ་ལྡན་བཞིན་དུ་ལྔ་ཉིད་མིན། །རྒོལ་བ་རེ་རེ་བཀག་པ་ལས། །གལ་ཏེ་རྗེས་ཐོགས་མི་འདོད་ན། །རྒོལ་བའི་ལན་ལ་མཐའ་མེད་ཉིད། །གསལ་འོངས་རྣམས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ། །རྩོད་ པ་བསྒྲུབ་པ་ནས་ནི་མ་གྲུབ་དབྱེ་བ་བརྗོད་མ་ཡིན།།འཁྲུལ་པ་ལ་ཡང་བརྗོད་མ་ཡིན། །དེ་ནི་ཐུན་མོང་མིན་པའང་ཡིན། །འགལ་བ་མི་འཁྲུལ་པ་ཅན་ཡང་། །འགལ་བ་གཅིག་ནི་མཚུངས་པར་རོ། །གཅིག་ནི་མ་གྲུབ་ཐུན་མོང་མིན། །བཟློག་པ་ཡི་ནི་རྒྱུ་མཚན་ དང་།།འདོད་ལ་གནོད་བྱེད་ཀྱང་མ་བརྗོད། །རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ཀྱི་འཁྲུལ་པ་དང་བཅད་པ་ནི་མ་ངེས་པ་སྟེ། ཁྱད་པར་ཡོད་མིན། །གྲུབ་པའི་མཐའ་ཁས་བླངས་པ་ལས་འགལ་བ་ཅན་འགལ་བའོ་ཞེས་པ་ལ། འགལ་བ་གཞན་ཡང་དེ་བཞིན་མིན། །གང་ལས་སྐབས་ སུ་བབ་པ་དེ།།གཏན་ལ་དབབ་པའི་ཕྱིར་ཉེ་བར་འགོད་པའི་སྐབས་དང་མཚུངས་སོ་ཞེས་ཟེར་བ་འདི་ལ། མ་ངེས་པར་འགྱུར། བསྒྲུབ་བྱ་དང་ཁྱད་པར་མེད་པ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར་བསྒྲུབ་བྱ་དང་མཚུངས་པའོ། །ཞེས་པ་འདི་ལ་མ་གྲུབ་མིན། །དུས་ལས་ནུར་ནས་བརྗོད་པ་ནི་དུས་ལས་འདས་ པའོ་ཞེས་པ་འདི་ལ།མ་ཚང་བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །བྱེ་བྲག་པའི་ལྟར་ན། མེད་པའམ་ནི་འགལ་བར་འགྱུར། །བཟློག་པ་མ་ཚང་བརྗོད་པ་ཡིན། །ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་གཞན་གྱི་དོན་གྱི་རྗེས་སུ་དཔག་པའི་ལེའུ་སྟེ་གསུམ་པའོ།

于彼中又言：
总性应成法，
法与有法非，
所立具差别。
法得他不定，
虚空等有性，
能立之相合，
亦不应安立。
数论师等言：
彼相合假立，
差别比量二，
具相及明来。
由不知量境，
所立法成立，
非广语非说，
主随行非具。
语亦不应量，
违背立宗义，
无诤故非有，
别如树皮等。
若说遍随行，
一类具随行，
他中唯一果，
近取亦应尔。
非后二俱过，
许亦成相违，
亦成不定性，
喻虽缺彼无。
非六从差别，
遮遣因非二，
二相合非理，
后时于返中。
一明显非理，
如具相非五，
各别破诤者，
若不许后时。
答诤无边际，
应成诸明来，
此是中间偈。
诤论建立中。
未说未成分，
错乱亦未说，
彼亦是不共，
相违不错乱。
一违相等同，
一未成不共，
返因及能害，
所许亦未说。
正理派错乱，
及遮为不定，
无有差别性，
宗许违相违。
余违亦非尔，
何者是时机，
为决定近立，
同于彼时分。
成不定所立，
无别立故同，
于此非未成，
过时而说者。
名为时过失，
于此缺所立，
能立故胜论，
见无或成违。
返缺说名称，
量集他比量，
品第三圆满。
文中对"总性"和"差别"的讨论，与现代谓词逻辑中的全称量词和存在量词有对应关系。
关于"错乱"和"不定"的分析，在现代模糊逻辑（Fuzzy Logic）中得到了系统化处理。
对"时过失"的探讨，与现代时态逻辑（Temporal Logic）中的时序推理有相似之处。
文中对逻辑证明的完整性要求，预示了现代形式系统中的完备性（Completeness）概念。
这些古代逻辑思想虽然表达方式古朴，但其基本问题在现代逻辑中通过形式化和数学化方法得到了更精确的处理。

། །།ཚུལ་ གསུམ་རྟགས་ཤེས་བརྗོད་པ་ལས།།ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་སུ་ལེགས་གནས་པའི། །ལྷག་མ་ཚུལ་གཉིས་སུ་གྲགས་པ། །དཔེ་ཡིས་རབ་ཏུ་སྟོན་པར་བྱེད། །བསྒྲུབ་བྱའི་རྗེས་སུ་འགྲོ་བའི་རྟགས། །བསྒྲུབ་བྱ་མེད་ན་མེད་ཉིད་གང་། །ཆོས་མཐུན་ཅིག་ཤོས་དང་བཅས་ཉིད། ། དཔེ་ལ་རབ་ཏུ་བསྟན་པར་བྱ། །མ་ཡིན་དགག་ནི་དགག་པ་དང་། །དེ་བཞིན་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཡང་། །མ་བྱས་པ་ལས་རྟག་པའམ། །འཇིག་པ་ལས་འདིར་འབྲས་ཉིད་དུ། །འདི་ནི་རྗེས་སུ་བརྗོད་བྱས་ན། །མ་ཁྱབ་འདོད་མིན་མཚུངས་ཞེས་འགྲོ། །ཐུན་མོང་དང་ནི་ཁྱད པར་ཉིད།།འགལ་བའང་སྒྲུབ་བྱེད་ཉིད་དུ་འགྱུར། །རེ་རེས་གཉིས་ཀ་མ་བརྗོད་པ། །དེས་ན་དཔེ་བརྗོད་གཉིས་སུ་བརྗོད། །རང་གིས་ངེས་པ་བཞིན་གཞན་ལ། །ངེས་པ་བསྐྱེད་པར་འདོད་པ་ཡིས། །ཕྱོགས་ཆོས་ཉིད་དང་འབྲེལ་པ་དང་། །བསྒྲུབ་བྱ་བརྗོད་བྱ་གཞན་ རྣམས་སྤང་།།དཔེ་ནི་རྟགས་ལས་ལོགས་པ་རུ། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་མ་ཡིན་ཏེ། །གཏན་ཚིགས་ཀྱི་དོན་སྟོན་པའི་ཕྱིར། །ཉེར་འཇལ་བཞིན་དུ་དོན་མེད་མིན། །རྟགས་ཀྱི་འབྲེལ་པ་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །གལ་ཏེ་དཔེར་བརྗོད་གཉིས་ཡིན་ན། །དཔེ་ ནི་ལོགས་ཤིག་ཉིད་དུ་ན།།ལོགས་ཡིན་འཇིག་རྟེན་དང་མཚུངས་འགྱུར། །དེ་དག་གིས་ནི་དཔེ་བརྗོད་ལ། །ཆོས་མཐུན་འབའ་ཞིག་རྗོད་པར་བྱེད། །བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་བྱེད་ཉིད་སྤངས་ནས། །དེ་ལྟར་ཉེར་འཇལ་ཙམ་པོར་འགྱུར། །ཆོས་མི་མཐུན་པ་དེ་ལ་ཡང་། ། ཉེར་འཇལ་ལྡོག་པ་མིན་ཆེད་དུ། །ཆོས་མི་མཐུན་པའི་སྦྱོར་བ་དེས། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་དང་སྟབས་གཅིག་སྟོན། །ལྡོག་པ་རྣམ་པར་བརྗོད་པ་ན། །བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲུབ་པའི་གཏན་ཚིགས་སམ། །དེ་ཡི་ཁྱད་པར་ཡིན་ཡང་རུང་། །མཚུངས་སྟོན་ཐུག་པ་མེད་པར་འགྱུར། ། ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་ཉིད་ཙམ་གཏན་ཚིགས། །ཡིན་ན་འཁྲུལ་པ་ཅན་ཡང་འགྱུར། །གཉིས་ཀ་བརྗོད་ལ་མི་འགྱུར་ཞེ། །དགུ་ཡི་ནང་ནས་གཉིས་སྲིད་དོ། །དཔེ་བསྟན་ཏོ། །གཏན་ཚིགས་བསྒྲུབ་བྱ་གཉིས་ཀ་མེད། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ལ་མེད་མ་བྱས། །རྗེས་འགྲོ་ཕྱིན ལོག་རྣམ་པ་གཉིས།།ལྟར་སྣང་རྗེས་འགྲོ་མེད་པ་མིན། །རྟགས་མེད་སོགས་དང་དཔེ་མེད་དང་། །རྗེས་འགྲོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལ་སོགས། །འབྲེལ་པར་མ་བསྟན་པ་ཡི་ཕྱིར། །ཉེར་འཇལ་འབྲེལ་པ་ཙམ་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ།

从说三相因，
善住宗法性，
余二相所知，
以喻善显示。
随顺所立因，
所立无则无，
同法与异法，
于喻当显示。
非遮即遮遣，
如是无相性，
从无作常住，
或从灭果性。
若此随后说，
不遍非许等，
违亦成能立。
各一未说二，
故说二譬喻，
如自所决定，
欲生他定解。
宗法性相属，
所立说余遣，
喻非因外别，
所说非应理。
为显因义故，
如比量非无，
为立因系属，
若二喻为例。
喻若别有性，
同于世间说，
彼等于喻中，
唯说其同法。
舍能立所立，
如是唯比量，
于彼不同法，
比量非返故。
不同法相合，
同示异品中，
说其返性时，
能立因所立。
示同无穷尽，
若唯宗法性，
为因亦错乱。
说二不应尔，
九中二可能，
已说喻能立，
所立二俱无。
异品无非作，
随行返二相，
似随行非无，
无因等无喻。
随行颠倒等，
未显系属故，
比量非唯是，
系属性而已。
文中对"三相"的讨论，与现代演绎逻辑中的有效论证形式（Valid Argument Forms）有对应关系。
关于"同法"和"异法"的系统分析，在现代集合论的包含关系和补集运算中得到了形式化处理。
对"返性"（contraposition）的探讨，在现代命题逻辑中通过真值表和形式系统得到了严格证明。
文中对"无穷后退"问题的认识，与现代递归理论（Recursion Theory）中的终止问题有相似之处。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其核心问题在现代数理逻辑中通过形式化和数学化方法得到了更严格的处理。

།རྩོད་པ་ བསྒྲུབ་པ་ནས་ནི་དེ་དག་གི་འབྲེལ་པ་ངེས་པར་བསྟན་པ་ནི་དཔེའོ་ཞེས་པ་ལ།དེ་དག་གི་ཞེས་བརྗོད་མི་བྱ། །ཕན་ཚུན་བསྒྲུབ་བྱ་ཉིད་མིན་ཕྱིར། །ཆོས་མཐུན་ཙམ་གྱིས་ལྷན་ཅིག་ཏུ། །རྒྱུ་བར་སྟོན་པ་ཡང་མ་ཡིན། །དོན་གྱིས་གཞན་ཡང་བརྗོད་ཅེ་ན། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་དེ་ བརྗོད་མི་བྱ།།མེད་མི་འབྱུང་གི་འབྲེལ་པ་དེ། །མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱིས་བསྟན་པ་ན། །བསྒྲུབ་བྱ་མ་བཟུང་འགའ་ཡོད་མིན། །གཞན་ནི་དེ་ཡིས་བསྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །སྒྲུབ་པ་བསྟན་པ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་། །མི་འདོད་པ་ཡི་རྟག་པ་ཐོབ། །གཅིག་པ་ཉིད་ནི་དཔེ་ཡི་སྐྱོན། ། མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཟིན་ཏོ། །རིགས་པ་ཅན་རྣམས་ན་རེ། བསྒྲུབ་པར་བྱ་བའི་ཆོས་དང་མཐུན་པ་ལས་ཆོས་དེ་རྟོགས་པའི་དཔེ་དཔེར་བརྗོད་པ་དང་། དེ་བཟློག་པ་ལས་ཏེ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་ཤེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ། གོ་བྱེད་དུ་དེ་མཐོང་མ་ཡིན། །གཉིས་ཀ་སྨོས་པ་དོན་མེད འགྱུར།།རྣམ་གྲངས་ཕྱིར་གཞན་ལས་གྲུབ་ཕྱིར། །བསྒྲུབ་བྱའི་ཆོས་དང་སྦྱར་མི་བྱ། །དཔེར་བརྗོད་པ་ལ་ལྟོས་ན་ནི། །དེ་བཞིན་ནོར་ཞེས་ཉེར་སྦྱོར་བ། །བསྒྲུབ་བྱ་ལ་ཡང་དེ་བཞིན་ཞེས། །ཉེ་བར་སྦྱོར་བར་རིགས་མ་ཡིན། །སྤྱི་ཉིད་གཏན་ཚིགས་ཉིད་དུ་བརྗོད། ། བྱེ་བྲག་རང་ལ་རྟེན་རྗེས་འབྲང་། །གཉེན་པོའི་ཕྱོགས་དང་ལྡན་པ་ཡིན། །ཁྱད་པར་སྒོ་ནས་ཀྱང་དེར་འགྱུར། །བྱེ་བྲག་པ་རྣམས་གཉིས་ཀ་ཡི། །རབ་ཏུ་གྲུབ་དཔེའོ་ཞེས་ཟེར་རོ། །དེ་ལ་ཡང་། མཁས་དཔེར་བརྗོད་པའི་སྦྱོར་བའམ། །ངག་ནི་ཕྱོགས་གཅིག་ཉིད་ཀྱང མིན།།རྗེས་འགྲོ་རྗོད་པར་མི་བྱེད་པ། །དེ་ནི་དཔེ་ཡི་གཟུགས་བརྙན་ཡིན། །སྒྲུབ་བྱེད་ཉེ་བར་སྦྱོར་དོན་དུ། །རང་རྒྱུད་ཡིན་ཡང་དོན་མེད་འགྱུར། །ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་དཔེ་དང་དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་བརྟག་པའི་ལེའུ་སྟེ་བཞི་པའོ།། །།སྒྲ་ལས་བྱུང་བ་རྗེས་དཔག་ ལས།།ཚད་མ་གཞན་མིན་འདི་ལྟ་སྟེ། །རང་གི་དོན་ལ་བྱས་སོགས་བཞིན། །གཞན་སེལ་སྒོ་ནས་སྟོན་པར་བྱེད། །ཐ་དད་རྣམས་ཀྱི་རིགས་སྒྲ་མེད། །མཐའ་ཡོད་ཕྱིར་མིན་འཁྲུལ་པའི་ཕྱིར། །རིགས་སམ་ལྡན་སྒྲ་ཐ་དད་ཀྱི། །དོན་ལ་སོ་སོར་རྗོད་བྱེད་མིན། །ཡང་བརྗོད་པ། ཡོན་ཏན་དང་ནི་ ཡོན་ཏན་ཅན།།ཡང་བརྗོད་པའི་རྣམ་དབྱེ་ཐ་དད་དུ། །ངེས་ཕྱིར་གཞི་དང་མཐུན་པ་ཡི། །རྫས་དང་སྒྲ་དག་རབ་ཏུ་གྲུབ། །བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། །འབྲེལ་པ་ནི་འདིར་འགྲེལ་ཅན་གྱི། ཆོས་ཀྱིས་འཕགས་པར་བརྗོད་བྱ་སྟེ། །དེ་ལྟར་དངོས་བྱ་ནས་བརྗོད་ཀྱི། ། དངོས་པོ་གཞན་གྱིས་སྦྱར་མི་བྱ། །འདི་ཡི་རིགས་ཀྱི་སྒྲ་ཡིས་ནི། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་ཉིད་མི་འཐད། །རང་བཞིན་མེད་ཕྱིར་དེ་ལྡན་མ་ནི། །ཉེ་བར་བཏགས་ཕྱིར་མི་སྲིད་ཕྱིར། །འབངས་ལ་རྒྱལ་པོ་བཏགས་པ་བཞིན། །བློའི་ཚུལ་ལ་ཐ་དད་ཕྱིར་རོ།

诤论建立中，
彼等系属定，
说为喻者中，
不应说彼等。
非互所立故，
仅以法相同，
亦非共显示，
同时而运行。
若说义含他，
不应说异品，
无不生系属，
由异品显时。
无有未摄义，
余为彼立故，
即由显能立，
得非所欲常。
一性非喻过，
已如是显示。
正理派所言：
随顺所立法。
由此了知法，
喻为所说例，
从彼返显知，
于此能诠非。
说二成无义，
异门他成故，
不应配所立，
若待譬喻说。
如是错配合，
于所立亦然，
不应作配合，
总说为因性。
别依自随行，
对治品相应，
差别门亦尔，
胜论师双说。
二俱成为喻，
于彼复智者，
譬喻相合语，
非是一分性。
不说随行者，
彼是喻影像，
为立义相合，
自续亦无义。
量集中喻及，
似喻观品四。
从声生比量，
无余量如是。
如于自义中，
所作等显示，
遮他门诸异，
类声无边际。
非故错乱故，
类及具声异，
义中非各别，
能诠复说已。
德与有德等，
异类词差别，
定故依所依，
实声善成立。
摄颂。系属于，
此中系属法，
应说为殊胜，
如是说实作。
不应以余事，
相配此类声，
所诠不应理，
无自性具者。
假立故非有，
如臣立为王，
由心行异故。
文中对"系属"（relation）的讨论，与现代关系逻辑（Relational Logic）中的二元关系有对应。
关于"遮他"（exclusion）的分析，在现代集合论中通过补集运算得到了形式化处理。
对"假立"（convention）的探讨，与现代语义学中的指称理论（Reference Theory）有相似之处。
文中对逻辑语言的本质认识，预示了现代形式语言理论中的语法-语义关系研究。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其基本问题在现代逻辑语言学和形式语义学中得到了系统化处理。

།རིམ་གྱིས་རྗོད་པར་བྱེད པ་ནི།།ཀུནྡ་དུང་སོགས་དཀར་པོ་བཞིན། །ཡོན་ཏན་གྱིས་ཕན་བཏགས་དངོས་ལ། །བློ་མེད་པར་ཡང་འཇུག་པར་འགྱུར། །འདྲེས་པའི་ཚུལ་ནས་ཐམས་ཅད་དུ། །ལོག་པའི་ཤེས་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །སྤྱི་སོགས་མང་པོ་ཉིད་དང་ནི། ། ཅིག་ཅར་འཛིན་པ་རྣམས་ལ་ཡང་། །ཕན་འདོགས་པ་ནི་འགལ་བར་འགྱུར། །གཟི་ཡི་ཁྲོ་བོ་ཐམས་ཅད་མཐོང་། །དེ་དག་ཐ་དད་རྣམས་ལ་ཡང་། །དེ་དང་ལྡན་པའི་སྐྱོན་དེ་མཚུངས། །རིགས་རང་ངོ་བོའམ་དེ་ལྡན་གྱི། །ངོ་བོར་གང་ལས་སྦྱོར་མི་བྱེད། །དེ་ལྡན ཐ་དད་ཉིད་བརྗོད་པ།།དེ་ཡང་སྔར་ཉིད་གསལ་ཟིན་ཏོ། །དེ་ལྡན་ཙམ་ཡང་འབྲེལ་པའམ། །ཡོད་པ་ཡིན་ཞེས་རྣམ་པར་དཔྱད། །བུམ་པ་སོགས་ཀྱིས་དེ་ལྡན་དོན།།སྣམ་བུ་སོགས་ལ་འཇུག་མིན་ན། །སྤྱི་ཡི་དོན་དེ་ཇི་ལྟ་བུ། །སྒྲ་དོན་འབའ་ཞིག་པ་དང་མཚུངས། ། དེ་ཡང་རྒྱུ་མཚན་མེད་པར་འདོད། །གལ་ཏེ་གཅིག་ལ་སྔོ་སོགས་བཞིན། །དེ་ལྟའང་མ་ཡིན་ཁས་བླངས་ཀྱང་། །རིགས་ལ་རིགས་མེད་པས་དེ་མིན། །དོན་གྱིས་འཕངས་པ་མ་ངེས་པའོ། །དེས་ན་སྒྲ་ལའང་གཞན་སེལ་བྱས། །ཡང་བརྗོད་པ། །བརྗོད་པར་བྱ་བ་མང་ཡོད ཀྱང་།།སྒྲ་ཡིས་རྣམ་ཀུན་རྟོགས་མ་ཡིན། །རང་དང་རྗེས་སུ་འབྲེལ་པའི་དོན། །རྣམ་གཅོད་ངག་གི་འབྲས་བུ་ཡིན། །སྒྲས་ཀྱང་ཆོས་གང་དུ་མ་ཡི། །དོན་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་གྱི། །སྦྱར་བྱ་དེ་ཉིད་ལ་སྟེ་སྒྲའི། །ཡོན་ཏན་ཉིད་སོགས་ཀྱིས་མ་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་བསྡུ་ བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ།།སེལ་བས་ཐ་དད་དོན་ཆའི་ཕྱིར། །རང་དོན་ཐ་དད་རྟོགས་ལ་རྨོངས། །གཅིག་ལ་ཐ་དད་འབྲས་མེད་ཕྱིར། །ཁྱད་པར་བྱེད་དང་ཁྱད་པར་བྱ། །དེ་ནི་སྔོན་པོ་རྐྱང་པ་ཡིན། །ུཏྤ་ལ་རྐྱང་མ་ཡིན་ཏེ། །བསྡུས་པ་བརྗོད་བྱ་ཡིན་ཕྱིར་ རོ།།ཁ་དོག་བཞིན་དུ་དོན་མེད་འགྱུར། །ཁ་དོག་གི་དོན་ཅུང་ཟད་ཀྱང་། མིན་ནའང་ཚིག་གཉིས་ལས་དེ་ཡི། །བརྗོད་བྱ་རྟོགས་ན་དེ་ལ་ཡང་། །ཡན་གར་བ་དེ་རྟོགས་པ་ཡིན། །ཕན་ཚུན་གཅིག་པར་ཐལ་འགྱུར་ཕྱིར། །འདུས་ལ་གཅིག་ཉིད་ཡིན་མ་ཡིན། ། འདུས་པ་དུ་མར་ཐལ་བར་འགྱུར། །སྒྲ་དག་རང་དོན་སྤོང་མ་ཡིན། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་ཕྱིར་གཞན་སེལ་མིན། །གཅིག་ལས་རྣམ་གྲངས་སུ་འགྱུར་རོ།

次第而能诠，
如白贝昆陀，
德所假立事，
无心亦得行。
混杂行相中，
应成颠倒知，
总等众多性，
及诸顿取中。
能益成相违，
见诸威光怒，
彼等差别中，
具彼过相同。
类自性或具，
彼性何不合，
说具差别性，
彼亦先已明。
唯具亦系属，
或有性观察，
瓶等具彼义，
毯等不得行。
总义当云何，
同于唯声义，
彼亦许无因，
若如一青等。
亦非虽许尔，
类无类故非，
义所引不定，
故声亦遮他。
复说：所诠虽众多，
声非遍了知，
自随系属义，
遮别语果是。
声于诸法中，
多义不得行，
唯于所合彼，
非由声德等。
此是摄颂。
遮故异义分，
自义异知迷，
一中异果无，
能别所别性。
彼唯是青性，
非唯优钵罗，
总合所诠故，
如色成无义。
色义虽全无，
从二语彼之，
所诠若能知，
彼中知彼别。
互成一过故，
合非是一性，
合成多过失，
声非舍自义。
由疑故非遮，
一成异门性。
文中对"遮他"（exclusion）的讨论，与现代集合论中的补集运算和布尔代数有对应关系。
关于"一多"问题的分析，在现代模态逻辑中通过可能世界语义学得到了形式化处理。
对"自性"与"差别"的探讨，与现代类型论中的本质属性和偶然属性的区分相呼应。
文中对语言与实在关系的认识，预示了现代语义学中的指称理论和真值条件语义学。
这些古代逻辑思想虽然表达方式古朴，但其核心问题在现代语言哲学和形式语义学中得到了系统化处理。

།ཐ་དད་ན་ཡང་གཉིས་ཀར་མིན། །དོན་གྱི་རྫས་དང་ཡོན་ཏན་དག་།གལ་ཏེ་དོན་གཅིག་ལ་འཇུག་ན། །སྤྱི་དང་བྱེ བྲག་གཉིས་ཡོད་མིན།།དེ་ལྡན་གཉིས་ཀྱང་ཡོད་མ་ཡིན། །དེ་བཞིན་དུ་སྒྲ་རིགས་དང་ནི། །ཡོན་ཏན་ཙམ་ཞིག་བརྗོད་པར་འགྱུར། །དེ་ལྡན་བརྗོད་པ་ཉིད་ལ་ནི། །མཚུངས་མི་མཚུངས་སུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །མཚུངས་ཕྱིར་བརྗོད་པར་མི་འདོད་ཅེ། ། བ་ལང་རྟ་ལ་སོགས་ལའང་མཚུངས། །དེར་བྱེ་བྲག་ཏུ་མ་བྱས་ཞེ། དུ་མར་བྱས་པ་འདུས་པར་འགྱུར། །གཞན་ཡང་འདོད་པ་ལ་ཡང་མེད། །ཡོན་ཏན་རྫས་དག་གསལ་མིན་འགྱུར། །ཐ་དད་རྗོད་བྱེད་ཐ་དད་ལས། །ཞེ་ན་རང་ལས་ཁྱད་མེད་སྒྲ། ། གསལ་བྱེད་གསལ་བ་ཐ་དད་ལས། །ཕན་ཚུན་རྟེན་པ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །རང་བཞིན་དུ་མ་དང་གཅིག་གི། །ཕན་ཚུན་གསལ་བ་མང་པོར་འགྱུར། །ཡང་བརྗོད་པ། །ཡོན་ཏན་ནུས་པ་རྗོད་བྱེད་ཀྱི། །དབྱེ་བས་ཐ་དད་རབ་ཏུ་བཏགས། །གཅིག་མང པོ་དང་འབྲེལ་པའི་ཕྱིར།།དུ་མ་ཉིད་དུ་ཐལ་བར་འགྱུར། །ཞེས་བྱ་བ་བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པའོ། །ཁྱད་པར་བྱེད་དང་ཁྱད་པར་དུ། །བྱ་ཉིད་རང་དབང་མིན་སྔར་བརྗོད། །གཞན་ཉིད་དུ་མིན་སྤྱི་དང་ནི། །ཐ་དད་རྣམ་གྲངས་བརྗོད་བསྐུལ་ཡིན། །འགལ་ མེད་ཕྱིར་ན་ཚོགས་པ་ཡང་།།དེ་བཞིན་དོན་གཞན་རྗོད་པར་བྱེད། །ཡང་བརྗོད་པ། དེ་ཙམ་འདོད་པའི་ཕྱིར་ཐ་དད། །རང་དང་སྤྱི་ཡི་དོར་མ་ཡིན། །མ་བཟུང་ན་ནི་དོན་གཅིག་ལ། །འདི་དག་ཐེ་ཚོམ་བསྐྱེད་པར་མཚུངས། །དུ་མ་ཡིན་དུ་ཟིན་ཀྱང་སྤྱི། ། ཁས་ལན་ཐ་དད་ཀྱིས་མི་འཁྲུལ། །ཁྱད་པར་བྱེད་དང་ཁྱད་པར་དུ། །བྱ་བ་དེ་དག་ཉིད་མཚུངས་མིན། །ཞེས་བྱ་བ་བསྡུ་བའི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ།

虽异非二俱，
义实与德性，
若行一义中，
总别二非有。
具彼二亦无，
如是声类及，
唯说诸德性，
于说具彼中。
应成等不等，
由等不欲说，
牛马等亦同，
彼未作差别。
多作成合集，
复于所许中，
德实不明显，
异能诠异故。
谓自无异声，
能明所明异，
互依应获得，
多一自性中。
互明成众多，
复说：德能诠，
差别假立异，
一系多故应。
成多性此是，
中间偈。能别，
所别性非自，
在先已宣说。
非他性总及，
异门说劝诫，
无违故聚合，
如是诠异义。
复说：由欲彼量故，
异自总非义，
若未取一义，
此等同生疑。
虽是多总性，
许异不错乱，
能别与所别，
彼等性非等。
文中对"一多关系"的讨论，与现代集合论中的成员关系（membership）和包含关系（inclusion）有深刻联系。
关于"能别所别"的分析，在现代类型论（Type Theory）中通过类型划分和层级结构得到了形式化处理。
对"总别"关系的探讨，与现代范畴论（Category Theory）中的态射（morphism）概念有相似之处。
文中对概念混淆问题的认识，在现代模糊逻辑（Fuzzy Logic）中通过隶属度函数得到了数学化表达。
这些古代逻辑思想虽然表达方式不同，但其核心问题在现代数理逻辑和范畴论中得到了严格的形式化处理。

།ཐ་དད་ཐ་དད་གཞན་རྣམས་དང་། །འགལ་བའི་ཕྱིར་ན་སེལ་བར་བྱེད། །སྤྱི་གཞན་ཐ་དད་དོན་རྣམས་ཀྱི། ། རང་དག་སྤྱི་དག་འགལ་བ་ཡིན། །དེ་དེའི་དངོས་སུ་གསལ་བྱ་མིན། །སྤྱི་ནི་མཚུངས་པ་ཉིད་མ་ཡིན། །དེ་གཞན་ཁྱད་པར་གཞན་རྣམས་དང་། །དེ་ཡི་སེལ་བར་འགྱུར་མ་ཡིན། །གང་ཞིག་གཞི་མཐུན་གྱུར་པ་དེ། །ཡོན་ཏན་དང ནི་ཡོན་ཏན་གཞན།།དེ་རྫས་གཅིག་ལ་འཇུག་པའི་ཕྱིར། །གཞི་ཡིས་མི་འགལ་བར་བྱས་ཉིད། །མ་མཐོང་ཕྱིར་ཡང་སེལ་བ་ཡིན། །རང་ཐ་དད་ལ་སྤྱི་སེལ་འགྱུར། །གཞན་མི་རིགས་པས་མཐོང་བའི་ཕྱིར། །དེ་ལྟ་དེ་སྣང་ལ་ཐེ་ཚོམ། །ཐེ་ཚོམ་ཟ་ པར་རིགས་ཤེ་ན།།ངེས་པར་ཡན་གར་བ་ལ་དེ། །ཡན་གར་ཐ་དད་ལ་མེད་ཅེ། །ཉན་པ་པོ་ལ་ལྟོས་པ་མཐོང་། །སྒྲ་གཞན་རྣམ་པར་བཅད་ནས་ནི། །སྒྲ་ཡིས་སྤྱི་རྗོད་བྱེད་པ་ཡིན། །དོན་གང་ལ་གཅིག་ཐེ་ཚོམ་ཟ། །དུ་མར་ཐེ་ཚོམ་ཟ་ ན་ཡང་།།སྒྲ་ཡི་དོན་གཞན་མ་མཐོང་ཡང་། །རང་དོན་ཆ་ཤས་སྟོན་པའི་ཕྱིར། །སྒྲ་ཡི་འབྲེལ་པ་ཉིད་དུ་སླ། །འཁྲུལ་པ་ཉིད་ཀྱང་བརྗོད་མ་ཡིན། །ཡང་བརྗོད་པ། ཤིང་དང་ས་ལས་འབྱུང་དང་རྫས། །ཡོད་དང་གཞལ་བྱ་རིམ་བཟློག་ལས། །བཞི་ གསུམ་གཉིས་གཅིག་ཐེ་ཚོམ་དུ།།འགྱུར་གཞན་ངེས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཡིན། །ཞེས་བྱ་བ་བར་སྐབས་ཀྱི་ཚིགས་སུ་བཅད་པ་དག་གོ།




直译：
不同事物之间相互差异，
由于相违故而互相遮遣。
普遍与差别诸事物中，
自性与共相实为相违。
彼此不能直接显现，
普遍非仅是相似性。
其他差别诸事物间，
彼此并不能相互遮遣。
若是共同所依之物，
属性以及其他属性，
因为同处一个实体，
依据所依而不相违。
因未见故而成遮遣，
自性差别遮遣普遍。
因见他者不应理故，
于此显现生起疑惑。
若问是否应当怀疑，
确定单独之性于彼，
个别差异中不存在。
观待闻者而得见之。
词声遮遣其他声音，
以声诠释普遍意义。
对某义生一性疑惑，
即使对多性起疑惑，
虽未见到声义差别，
因显自义诸多部分，
声义关系易于成立，
混淆之义亦非所诠。
复次所说：树木、地生、实体、
存在、所量逆次而论，
成为四三二一疑惑，
此为确定他者因由。
这段文本讨论了古代印度-藏传佛教逻辑学中关于普遍与特殊、遮遣与显现的关系问题。从现代逻辑学角度看，这涉及到集合论中的外延与内涵问题，以及语义学中的指称理论。特别值得注意的是文中提到的"遮遣"（negation）概念，这在现代逻辑中发展为了否定算子和补集操作。而文中讨论的"疑惑"问题，在现代认知科学和概率论中可以用贝叶斯推理和不确定性量化来处理。

།གཞན་ལ་ཁྱབ་པ་བཀག་པའི་ཕྱིར། །ཐ་དད་དོན་དེས་ཐ་དད་མིན། །དངོས་འཇུག་ཐ་དད་མིན་ཕྱིར་ཡང་། །ཐ་དད་ཐུག་ པ་མེད་ཕྱིར་དང་།།རིགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་རྣམ་པར་གནས། །གང་ལས་གཞན་སེལ་ངེས་ཤེ་ན། །འཇིག་རྟེན་གྲགས་པའི་རྗེས་མི་བཙལ། །དེ་ལྟར་གཟུགས་ཉིད་ལ་མཚུངས་འགྱུར། །མིག་གཟུང་བྱ་ཉིད་བྱ་བར་བྱས། །རྫས་ལ་སོགས་ལའང་ཐལ་བར་ འགྱུར།།དཀར་མིན་སོགས་ལ་ཁྱད་མེད་འགྱུར། །རྗེས་འགྲོ་འབའ་ཞིག་ལས་འགྲུབ་འགྱུར། །ཁྱབ་པ་དངོས་སུ་འདོད་མ་ཡིན། །ཐམས་ཅད་མེད་པ་དང་འབྲེལ་ཞེས། །གང་ཞིག་ཁས་ལེན་དུ་འགྲོ་ན། །ཡོད་དེ་དུ་མའི་བདག་ཉིད་ལས། །ཡིན་ཞེས་ ཅི་ཞིག་གང་གིས་སྦྱོར།།འཇིམ་པའི་ཐ་དད་ལས་ཁམ་ཕོར། །ལ་སོགས་ཐ་དད་བློར་འདོད་ན། །མེད་ཐ་དད་ལས་གཞན་མིན་ཡང་། །ཐ་དད་ཅི་བློ་ཅི་སྟེ་དགག་།ཡོན་ཏན་རྣམས་ཀྱི་རང་བཞིན་མཆོག་།སྣང་བའི་ལམ་དུའང་གང་མ་གྱུར། །སྣང་ བའི་ལམ་དུ་གང་གྱུར་པ།།དེ་སྒྱུ་མ་བཞིན་ཤིན་ཏུ་སྟོང་། །ཕན་ཚུན་ཐ་དད་དག་ཡོད་ཀྱང་། །ནོག་ལ་སོགས་པ་མཐོང་བ་ལས། །དེ་བློ་དཔེར་བརྗོད་འགལ་བ་དེ། །ཁྱོད་ཀྱི་ལུགས་ལ་རྟེན་པ་ཡིན། །དེ་མི་ལྟོས་ཞེས་པ་འདི་ནི། །རང་གི་རྣམ་ རྟོག་སྤྲོས་པར་ཟད།།སེལ་བ་མིན་པའི་སྒྲ་ཡིས་ནི། །རང་བཞིན་འགལ་ཡང་བརྗོད་མི་བྱ། །ཐོག་མ་མེད་ཕྱིར་འདོད་པ་གྲུབ། །སྤྱི་ཡི་སྒོ་ནས་སེལ་བར་བྱེད། །བདག་གཞན་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་ན། །གཅིག་ཉིད་དུ་ཉིད་ཀྱིས་བཏགས་པ། །དེ་ དག་དངོས་པོ་ལ་མི་རིགས།།ཁྱོད་ཀྱིའང་གསལ་བ་ནུས་པར་འགྱུར། །སྒྲ་ཡི་བརྗོད་དོན་ལ་སྤྱོད་པ། །འདི་ཡང་དབང་པོའི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན། །གང་ཞིག་སྒྲ་ལ་སོགས་པ་འདིའི། །འཇུག་པའི་དབང་པོ་སོ་སོར་མིན། །གང་ཞིག་ཚིག་གི་བརྗོད་པ་ འདི།།ངག་ལས་དོན་དུ་རྣམ་པར་བརྟགས། །ངག་དོན་སོ་སོར་སྣང་བརྗོད་གང་། །དེ་ཡིས་དང་པོ་ཉེ་བར་སྐྱེད། །ཇི་ལྟར་གོམས་པའི་ངག་དག་ལས། །དོན་ལ་མེད་དུ་ཟིན་ཡང་སྐྱེ། །རང་གི་རྐྱེན་དང་རྗེས་འབྲེལ་བས། །རྣམ་པ་དུ་མ་སོ་སོར་རྟོགས། ། དེ་ཡང་ངག་གི་དོན་གཞན་ལས། །རྣམ་པར་བཅད་པའི་དོན་དུ་འདོད། །འགྲེལ་པར་ཤེས་པའི་ངག་གི་དོན། །འདི་ཡང་རྗེས་དཔག་ལས་གཞན་མིན། །གང་ཞིག་གང་ལས་སྐྱེས་པ་ཡི། །རྣམ་རྟོག་སྣ་ཚོགས་ཤེས་པ་ནི། །དེ་ཡང་རང་རིག་ཡིན་པས ན།།མངོན་སུམ་ཉིད་ལས་གཞན་མ་ཡིན། །འདོད་རྒྱལ་ལ་ཡང་དོན་དབྱེ་བས། །ལ་ལར་དངོས་སུ་རྗོད་པར་བྱེད། །དེ་དཔེར་ན། གྲངས་དང་ཚད་ཉིད་ཀྱི་ནི་དབྱིབས། །ལྟོས་པ་མེད་པར་རབ་ཏུ་འཇུག་།ཆུ་ལ་སོགས་པའི་ཐིགས་པ་དང་། །འདུས་ པ་ལ་ཡང་རྗོད་པར་བྱེད།།ལ་ལར་ནི་ཡན་ལག་འབའ་ཞིག་ལ་འཇུག་པ་མ་ཡིན་ཏེ། དཔེར་ན། དབྱིབས་དང་ཁ་དོག་ཆ་ཤས་ཀྱིས། །ཁྱད་པར་བྱས་ནས་འཇུག་པ་མིན། །སྒྲ་ཡིས་དེ་ཡི་ཆ་ཤས་ལ། །རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དམིགས་མ་ ཡིན།།

因遮遣他法周遍性，
彼异义非为差异性。
实际运行无差别故，
差异无有穷尽故，
类之诸法恒常住。
若问何故定遮他，
不应寻求世间言，
如是于色性相同。
眼所取性成所作，
实体等上亦应成，
非白等中无差别，
唯随行故得成立。
周遍非为直接许，
若谁承许一切法，
皆与无性相系属，
有法具多自性故，
何者何因而结合？
泥之差别成碗盏，
等异若许心分别，
无性差别非他故，
何故遮遣异分别？
诸功德中最胜性，
于显现道亦未成，
凡是显现道所成，
如幻化般极空寂。
虽有互异差别性，
从见垂胡等相故，
彼智譬喻相违性，
依止汝宗而安立。
所谓彼不观待者，
仅是自意之戏论。
非遮遣性之声音，
虽自性违不可说。
无始故成所许义，
由共相门作遮遣。
若许自他皆实有，
一性之所假立者，
彼等于法不应理，
汝宗明显成能力。
声之所诠而运行，
此亦非为根境界。
若此声等诸法性，
非各别根所行境。
若此语言所诠义，
由语分别为义理。
语义各别显说者，
彼能生起最初解。
如是串习语言中，
义虽无实仍得生。
随顺自缘相系属，
种种差别各别知。
彼亦由于异语义，
许为遮遣义所成。
能解释者语义理，
此亦不异比量知。
某法从彼所生起，
种种分别之智解，
彼亦即是自证知，
故非异于现量性。
约定俗成义差别，
于某处直接诠说。
譬如：数量形状等，
不待他缘而趣入。
水等诸多滴液及，
聚合亦皆可诠说。
于某处非唯支分而趣入，譬如：
形状与色诸支分，
差别所成非趣入。
声于彼等诸支分，
趣入性未曾所见。
这段文本涉及语言哲学和逻辑语义学的核心问题。从现代视角看，这里讨论的"遮遣"与"显现"的关系，可以用集合论中的补集运算和布尔代数来形式化表达。文中关于语言约定俗成的讨论，与维特根斯坦的语言游戏理论和语用学理论有相似之处。特别是对于语言指称与实在之间关系的探讨，在现代语义学框架下可以用可能世界语义学(possible world semantics)来处理，这为形式语义学提供了重要的理论基础。

སྒྲ་ཡིས་དེ་ཡི་ཆ་ཤས་ལ། །རབ་ཏུ་འཇུག་པ་དམིགས་མ་ ཡིན།།རྟོགས་པའི་དོན་ནི་བསྟན་ཕྱིར་རོ། །འབྲེལ་པ་མ་ཡིན་བརྟགས་པའི་ཕྱིར། །ཕྱོགས་འདིས་ལྷག་མ་རྣམས་ལའང་བརྗོད། །ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་གཞན་སེལ་བརྟག་པའི་ལེའུ་སྟེ་ལྔ་པའོ།། །།ཚད་སྣང་བརྗོད་པར་ འདོད་རྣམས་ལ།།རིགས་པའི་ཆ་ཤས་སྨྲ་པོ་བཞིན། །ཕྱོགས་གྲུབ་མཚུངས་པ་མ་ཡིན་ཞེས། །བསྟན་ཕྱིར་མ་ཚང་ལ་སོགས་བརྗོད། །དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་བསྟན་ཕྱིར་དང་། །དེ་ལྟར་སྣང་བ་བརྗོད་པའི་ཕྱིར། །ལན་འདི་བརྗོད་པར་རིགས་མ་ཡིན། །ལྟག་ ཆོད་ལ་ནི་རྗེས་མཐུན་ལན།།ཕྲད་དང་མ་ཕྲད་དག་དང་དུས། །གསུམ་ལའང་རྟགས་སུ་བརྗོད་འདོད་མིན། །ཕྲད་དང་མ་ཕྲད་རྟགས་བརྗོད་དེ། །མ་ཚང་གཏན་ཚིགས་རྗེས་མཐུན་ཡིན། །དོན་རྟགས་མ་གྲུབ་ལྟར་སྣང་ཡིན། །རྟགས་བརྗོད་མི་རྟག་པའི་ རྗེས་འགྲོ།།དེ་དག་མི་རྟག་པར་ནུས་མིན། །ཕྱོགས་ཀྱི་སྐྱོན་དང་རྗེས་མཐུན་བརྗོད། །སྔར་བརྗོད་གཏན་ཚིགས་མེད་པ་ཡིས། །བསྒྲུབ་བྱ་མེད་པར་ཐལ་བར་འགྱུར། །མ་བརྗོད་པར་མཚུངས་སྒྲོ་བཏགས་ནས། །སྨྲ་པོའི་ངག་གིས་སྒྲུབ་པར་བྱེད། ། མ་གྲུབ་ལྟར་སྣང་ཉུང་ལྟར་སྣང་། །བརྗོད་པ་ལས་སྔར་སྒྲུབ་བྱེད་ནའོ།

为显所悟义理故，
非关联故为假立，
此理亦说余诸法。
《量理集论》中遮他品第五。
于诸欲说量显者，
如说理分诸论师，
宗义成立不相等，
为显此故说不全。
为善显示彼性故，
为说如是显现故，
此答释实不应理，
诡辩对应随顺答。
已遇未遇等时分，
三世亦非所许因，
说遇未遇为能立，
不全因相随顺性。
义因不成似能立，
说因无常随行性，
彼等不能成无常，
宗过随顺而宣说。
先说无有能立故，
应成无有所立法，
未说等同妄计已，
论师语言作证成。
不成似现少似现，
若于说前立能证。
这段文本涉及古代因明学中关于论证有效性的讨论。从现代逻辑学视角看，这里探讨的论证有效性问题可以用形式逻辑中的演绎推理规则来分析。特别是文中提到的"不全因相"（不完全归纳）的问题，在现代归纳逻辑和概率推理理论中得到了系统化处理。而对"似现"（谬误）的分类，则与现代逻辑中的谬误理论（fallacy theory）有着密切关联。这些古代的逻辑思想为现代形式逻辑的发展提供了重要的历史参照。

།བརྗོད་པ་ལས་སྔར་རྟགས་མིན་ཕྱིར། །མ་གྲུབ་པ་དང་འགལ་བའི་ངག་།མ་སྐྱེས་པ་མཚུངས་རྣམ་པ་གཉིས། །གཉིས་སུ་སྒྲོ་བཏགས་པ་ལས་འདོད། །འབྲས་བུ་གཞན་ཉིད་ཀྱི ཆ་ན།།བསྒྲུབ་བྱ་མི་བསྒྲུབ་པར་སྟོན་པ། །དེ་ནི་འབྲས་མཚུངས་དེ་ལྟ་བུ། །སྨྲ་པོའི་འདོད་པས་རྣམ་པ་གསུམ། །ངེས་བསྟེན་མི་མཐུན་ཕྱོགས་དག་ལས། །ཆོས་མཐུན་དཔེ་ཡིས་གཞན་སྒྲུབ་པ། །ཆོས་མཐུན་པར་མཚུངས་བཞིན་དག་ནི། །ཆོས་མི་ མཐུན་པས་མཚུངས་པ་ཉིད།།གཞན་ལས་མ་གྲུབ་བསྟན་པའི་ཕྱིར། །ཐུན་མོང་ལྟར་སྣང་རྣམ་པ་གཉིས། །གྲུབ་པར་འདོད་པ་མཚུངས་པའི་ཕྱིར། །འགལ་བ་མི་འཁྲུལ་པ་ཅན་བཞིན། །འདི་ཡང་རྗེས་འགྲོ་མེད་པའི་ཕྱིར། །དཔེ་ལྟར་སྣང་བའི་སྐྱོན་ བརྗོད་ཡིན།།རྗེས་འགྲོ་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཉིད་ལས། །དཔེ་དང་བསྒྲུབ་བྱ་འདྲེས་པ་ཉིད། །རྟགས་དེའི་བདག་ཉིད་ཀྱི་དབྱེ་བས། །འཁྲུལ་པ་ལྟར་སྣང་རྣམ་པ་གཉིས། །གཏན་ཚིགས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་ངེས་པ། །སྦྱོར་བ་སྔ་མ་ལ་ཡོད་མིན། །བྱེ་བྲག་ བརྗོད་པས་ཆོས་མཐུན་ལའང་།།རྣམ་རྟོག་མཚུངས་པ་འདི་ལ་ཡང་། །འཁྲུལ་པ་ཅན་གྱི་བྱེ་བྲག་གིས། །རྟག་པར་འགྱུར་བ་དེ་ལྟར་སྣང་། །སྤྱི་མིན་གྱིས་ཀྱང་གཅིག་ཉིད་དུ། །ཐལ་བར་འགྱུར་ཕྱིར་བྱེ་བྲག་མེད། །བསྒྲུབ་བྱ་རྟགས་ཁྱད་མེད་ཕྱིར་ཡང་། ། མ་གྲུབ་པའི་ལྟར་སྣང་བར་འདོད། །ཡང་བརྗོད་པ། བསྒྲུབ་བྱ་ལ་ནི་གནོད་ཆོས་ཀྱང་། །མཚུངས་པ་ཉིད་ཀྱིས་བྱེ་བྲག་མེད། །གཏན་ཚིགས་སྐྱོན་ལ་འགལ་ལྟར་སྣང་། །སྐྱོན་ཡོད་མིན་ཏེ་ཕྱོགས་ཕྱི་མ། །བསྒྲུབ་བྱ་ལ་གནོད་སྒྲུབ་པའི་ཕྱིར། །གནོད་མི བྱེད་པ་འགལ་ཉིད་ཡིན།།བསྒྲུབ་བྱ་ལ་གཞན་གཏན་ཚིགས་ཀྱིས། །བསྟན་ན་དམིགས་པ་མཚུངས་པའོ། །བསྒྲུབ་བྱ་དུ་མ་བཀོད་པ་ལ། །གཏན་ཚིགས་དེ་དང་རྗེས་མཐུན་ཉིད། །གཏན་ཚིགས་ཀྱིས་ནི་མ་ཁྱབ་ཀྱང་། །བསྒྲུབ་བྱའི་དངོས་པོ་རྟོགས་པའི་ ཕྱིར།།མ་གྲུབ་ལྟར་སྣང་སྒྲ་གནས་ཀྱི། །ཐམས་ཅད་རབ་ཏུ་སྒྲུབ་མ་ཡིན། །ཐེ་ཚོམ་བརྗོད་དོན་ཐ་དད་ལས། །གཏན་ཚིགས་ཐེ་ཚོམ་རྩོམ་པར་བྱེད། །བསྒྲུབ་བྱ་སྒྲོ་བཏགས་མ་ངེས་པ། །ལྟར་སྣང་རྟགས་མ་གྲུབ་ལྟར་སྣང་། །དོན་གྱིས་འདོན་མིན་ མི་མཐུན་ཕྱོགས།།བསྒྲུབ་བརྗོད་དོན་གོ་མཚུངས་འདིར་ནི། །འཁྲུལ་པ་གཞན་གྱིས་བསྒྲུབ་བྱ་ལ། །དེ་ཡིས་སྒྲུབ་པ་དེ་ལྟར་སྣང་། །ཐལ་འགྱུར་མཚུངས་པར་འདོད་པ་ཡང་། །གང་ཡང་གཉིས་ཀ་གཏན་ཚིགས་ལམ། །དེ་ནི་དཔེ་ལྟར་སྣང་བ་བཞིན། ། ལྟག་ཆོད་ཀུན་ལས་ཕྱོགས་ཙམ་མོ།

说前非因故，
不成与相违语，
未生相等二种性，
二者妄计而许之。
在于异果之分位，
显示所立不能立，
彼为果等如是性，
论师意乐分三种。
定依违品诸法中，
同法喻证他义成，
同法相等性质者，
即是异法相等性。
为显他不成立故，
共相似现分二种。
由于所许相等故，
如不相违相违性。
此亦无有随行故，
说为似喻之过失。
由于随行颠倒故，
喻与所立相混杂。
由彼因相自性分，
错乱似现分二种。
能立一分决定性，
前前结合中非有。
说别相故于同法，
此中分别相等性，
由于错乱差别故，
显现常性如是现。
非共相故一性中，
应成故无差别性。
立因无别故亦是，
许为不成似现性。
复次所说：于所立，
有害法亦由相等，
无有差别能立过，
似违无过后分位。
能害所立成立故，
无所害者即相违。
所立由他能立法，
若说即是所见等。
立多所立法性时，
彼因即是随顺性。
虽因未能遍摄及，
由解所立事物故。
不成似现声住性，
一切非为善成立。
疑惑说义差别故，
能立疑惑而兴起。
所立妄计不决定，
似现因相不成现。
义理非出不顺品，
立说义解等此中。
由他错乱于所立，
彼证成者即似现。
许为应成相等者，
若是二者皆能立，
彼如似喻显现般，
诡辩一切仅分位。
这段文本探讨了因明学中的诸多论证谬误类型。从现代逻辑学角度看，这些讨论实际上涉及了形式逻辑中的有效性(validity)和可靠性(soundness)问题。特别是对"似现"(fallacy)的细致分类，与现代逻辑中的形式谬误(formal fallacy)和非形式谬误(informal fallacy)的区分有相似之处。文中提到的"随行颠倒"问题，在现代命题逻辑中可以用蕴含关系的有效性判定来处理，这为形式化处理古代逻辑提供了新的方法论视角。

།ལྟག་ཆོད་རྣམས་ལ་རྩོད་སྒྲུབ་ཏུ། །ཕྱིན་ཅི་ལོག་དང་བརྫུན་ཉིད་དང་། །འགལ་བ་ཉིད་དེ་སྐྱོན་གསུམ་སྟེ། །གསུམ་པོ་ཐ་དད་དུས་མཚོན་མིན། །ལྟག་ཆོད་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ལན། ། དཀའ་བར་རིགས་པ་ཕྲ་མོར་ཡང་། །ཤེས་བྱ་རིགས་པ་རྟག་པར་ཡང་། །ལྟག་ཆོད་གཞན་ལ་དེ་ཕྱོགས་ཙམ། །ཡང་བརྗོད་པ། རྟོག་གེའི་ཕྱོགས་ཙམ་མུ་སྟེགས་ཀྱི། །དེ་ཡང་མཚན་ཉིད་མ་བསྟན་ཅིང་། །རང་གི་སྦྱོར་བ་དང་ཡང་འགལ། །འདོད་དོན་སྒྲུབ པར་བྱེད་པ་མིན།།གང་ཞིག་རྟོག་གེའི་ལམ་ནས་ཆོས་ཉིད་ལ་ཁྲིད་ན། །ཐུབ་པའི་བསྟན་ལས་ཆེར་བསྲིངས་ཉམས་པར་བྱས་མ་ཡིན། །དེ་ལྟའང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ཆོས་རྣམས་ཀྱི་མཚན་ཉིད། །གལ་ཏེ་གཞན་དུ་འགྲོ་ན་དཔྱད་པར་བྱ་བའི་རིགས། ། ཚད་མའི་ཕུང་པོ་སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་རྒྱས་པ་རུ། །རབ་གསལ་བྱས་ལ་འདི་རུ་དགེ་བ་ཅི་བསགས་དེས། །སྐྱེ་བ་སྐྱེ་བར་ཡོན་ཏན་ཡོད་མིན་ཤེས་པ་ཡི། །གྲུབ་མཐའ་ཞི་ཞིང་འགྲོ་ལ་རྣམ་ཐར་སྟེར་བར་ཤོག་།ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ལས་ལྟག་ཆོད་བརྟག པའི་ལེའུ་སྟེ་དྲུག་པའོ།། །།ཚད་མ་ཀུན་ལས་བཏུས་པ་ཞེས་བྱ་བའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་སློབ་དཔོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།། །།རྒྱ་གར་གྱི་མཁན་པོ་སུ་དྷ་ན་རཀྵི་ཏ་དང་། །བོད་ཀྱི་ལོ་ཙྪ་བ་དགེ་བསྙེན་སེང་རྒྱལ གྱིས་བསྒྱུར་ཅིང་ཞུས་པའོ།

诡辩论中争论立，
颠倒与虚妄性质，
相违性为三过失，
三者非于异时显。
诡辩诸法相性答，
微细理趣难通达，
所知理趣常住性，
他诡辩中仅分位。
复次所说：外道仅，
思辨分位彼亦未，
显示相性且自违，
非能成立所欲义。
若从思辨道引导法性中，
于能仁教广延未损坏，
如是如来诸法之性相，
若趣他方应当作观察。
量论蕴中过失功德广，
极为明显所作此善根，
愿于生生无德知见之，
宗趣寂灭授众解脱道。
《量理集论》诡辩观察品第六。
《量理集论论》由大师法称造毕。
由印度堪布苏达那惹克西达与藏地译师优婆塞狮子胜翻译校对。
这段文本是《量理集论》的结语部分，总结了印度-藏传因明学对诡辩论证的分析。从现代逻辑学视角看，文中提到的"颠倒"、"虚妄"、"相违"三种过失，可以对应到现代逻辑中的形式谬误(formal fallacy)、语义谬误(semantic fallacy)和语用谬误(pragmatic fallacy)。特别值得注意的是，文中强调逻辑思辨与实践智慧的统一，这与当代逻辑学中关于理论逻辑与实践推理(practical reasoning)关系的讨论有着深刻的呼应。这种古代逻辑对谬误的系统分类，为现代非形式逻辑(informal logic)和论证理论(argumentation theory)的发展提供了重要的历史参照。

། །།འཇམ་པའི་མགོན་པོའི་བཀས་བསྐུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོའི་བསྟན་བཅོས་རྒྱ་མཚོ་ལྟར་ཟབ་འདི། །རིགས་ལྡན་རྒྱལ་པོའི་བཀས་བསྐུལ་ནོར་བཟངས་སྲུང་མཛད་ཅེས་བྱེ་སྡེ་བདུན་བཤད་མཁན་དང་། །གཟུས ཆུང་སྟོན་པའི་བཀས་བསྐུལ་དགེ་བསྙེན་སེང་རྒྱལ་ཞེས་བྱ་ཞ་མ་ལོ་ཙྪས་བསྒྱུར།།དགེ་གང་བསོད་ནམས་བཀས་བསྐུལ་འགྲོ་ཀུན་རིགས་ལམ་ལ་གནས་བྱང་ཆུབ་མྱུར་ཐོབ་ཤོག། །།

文殊怙主教敕故，法称所造如海深，
此论具慧王敕故，善财守护七论师，
小主教敕优婆塞，狮子胜名札译师，
善德福德教敕故，愿众住理速证觉。
这是《量理集论》的译后跋文，记载了该论典的翻译缘起。从现代学术史的角度看，这种翻译传承记录反映了古代逻辑著作的传播路径和知识转移过程。特别值得注意的是文中提到的"七论师"传统，这种师承体系与现代学术界对逻辑思想史的研究方法论有着密切关联。这种古代知识传承模式，为我们理解逻辑思想的跨文化传播提供了重要的历史参照。
